De Wedergeboorte van de Dominican Bachata!

Het jaar was 2002, en het gebeurde tijdens de lunchtijd. Volgens mij waren wij toen op het Stockholm Salsa Congress in Zweden. We reisden in die tijd naar heel veel salsa dans congressen & festivals in heel Europa. En ik dronk alcohol. Heel Veel Alcohol. Dus ben ik veel details vergeten uit die tijd. Maar ik weet wel zeker dat het een Scandinavisch land was.  DJ Alex G van dansschool La Pachanga in Amsterdam was er toen ook bij. Wij waren collega salsa dansdocenten bij de grootste salsa school van Amsterdam en omstreken: La Pachanga. Hij en ik gingen samen met een groepje Amsterdamse dansdocenten en showdansers naar Stockholm om daar dansworkshops te volgen. Deze mensen kwamen voornamelijk uit Curaçao en Colombia.

Tijdens de lunch ging bijna iedereen weg. Iedereen, behalve ons klein groepje Amsterdammers op de dansvloer in de workshop zaal. Een aantal deelnemers – voornamelijk uit Zweden zelf – bleven ook bij ons hangen. Er stond op dat moment niemand achter de draaitafel. Dus Alex haalde 1 van zijn CD’s uit zijn CD mapje en plaatste die in de CD speler. Wij Amsterdammers begonnen meteen te dansen op de zoete klanken die keihard schalden in de bijna lege zaal. De andere gasten keken ons vol bewondering aan. En je kon ook aan ze zien dat ze geen flauw idee hadden van wat we eigenlijk aan het doen waren. Een van hen benaderde mij na ons dansje en vroeg: ‘Wat zijn jullie eigenlijk aan het dansen? Het ziet er ZO leuk uit!” Ik antwoordde:

“Dit is bachata. Uit de Dominicaanse Republiek.”

Dit is mijn 3de en laatste artikel over de Dominicaanse bachata. De bachata is onlangs tot Immaterieel Cultureel Erfgoed verklaard bij de UNESCO. In het eerste artikel heb ik de mogelijkheden van de Dominicaanse Republiek onderzocht om Bachata Sensual op een legale manier te verbieden. Die kun je hier lezen:  https://www.supersalsa.nl/2019/12/12/bachata-immaterieel-cultureel-erfgoed-vs-bachata-sensual/

En in deel 2 heb ik aan de hand van eerdere ervaringen onderzocht of er redenen zijn te bedenken voor het uitsterven van de traditionele Dominicaanse manier van bachata dansen: https://www.supersalsa.nl/2019/12/28/de-dood-van-de-dominican-bachata/

De Bachata Vlam

Bachata was redelijk onbekend in Europa anno 2002. Nu, 18 jaar later, heeft bachata niet alleen haar eigen dansscene ontwikkeld, maar er zijn zelfs meerdere bachata dansstijlen die de revue hebben gepasseerd: Western Traditional (met de zijwaartse basisstap waarvan Troy Anthony volgens eigen zeggen daar zelf ‘schuldig’ aan is!), Urban Bachata, Bachata Moderna, Italo Bachata of Bachatango (Tony Lara), Porno Bachata/Street Bachata (Gabriel & Bego van Factoria de Baile uit Spanje), RodChata (Bachata in Rueda de Casino format van Rodney Aquino), BachaSutra (Bachata gecombineerd met Kamasutra) en Wedstrijd Bachata om maar een aantal te noemen…

Elke nieuwe variant van de dans bachata had 4 belangrijke factoren als ‘zuurstof voor de vlam’ :

  1. De muziek. De evolutie van de bachata versnelde in de jaren ‘90 toen bachata muziek internationaal werd. Eerst door Juan Luis Guerra en daarna door Aventura. De muziek van Aventura uit hun album ‘We Broke The Rules’ uit 2002 (Obsesion!) kende ook de EERSTE verandering in de naam ‘bachata’. Men gaf hun muziek het predikaat ‘Urban Bachata’.
  2. De internationale salsa dans congressen en festivals. Deze hadden een blauwdruk en een formule bedacht die de promotoren van relatief onbekende dansstijlen zeer succesvol kunnen toepassen.  
  3. De dans achtergronden van deze danspioniers & vernieuwers. De salsa scene evolueerde snel door de toenemende deelname van mensen met een andere dans vooropleiding dan salsa. Eerst waren het de Stijl- en Latin dansers die de salsa veranderden naar hun eigen imago. Vervolgens gingen die salseros en salseras naar de ‘roots’ van salsa: Afro Cubaans dansen. En in de tussentijd kwamen steeds meer dansers met een (jazz/modern) ballet dansachtergrond de internationale salsa scene verrijken met hun superieure danstechnische vaardigheden.
  4. De populariteitswedstrijd. De dans ontwikkelde zich voornamelijk door de respons van de betalende klanten. Welke dansmoves krijgen het meeste applaus tijdens de shows en wedstrijden? Welke internationale dansdocenten produceren de meest aantrekkelijke dansmoves? Welke internationale dans docenten en choreografen hebben goede didactische vaardigheden? Welke hebben hun dansstijl op een degelijke wijze weten te standaardiseren? En welke docenten kunnen hun producten het beste aan de man brengen d.m.v. dans instructie video’s, DVD’s, YouTube, Instagram, Online Tutorials en andere social media?    

Het Vuur van Bachata Sensual

De bachata dansstijl die de grootste impact tot nu toe heeft gehad in de Westers georiënteerde Afro Latin dans scene is de Bachata Sensual. Deze is bedacht door de Spanjaarden Jorge ‘Korke’ Escalona Vazquez en Judith Cordero. Ik leid uit het volgende interview af dat Korke bachata begon te dansen net een jaar voor onze avontuur in Stockholm. In 2001. En Judith begon pas in 2008 met bachata. Beiden zijn daarvoor apart van elkaar met Salsa dansen begonnen. 

Korke begon in 2004 met bachata danslessen te geven. Bachata werd aan het begin van de jaren ‘00 alleen als onderdeel van salsa festivals geëxploiteerd.  Echter, de vraag naar ‘meer bachata’ bleef groeien. In 2008 is de eerste volledige internationale bachata festival in Sydney Australië georganiseerd. In Sydney. Australië. Niet op de Dominicaanse Republiek, maar in Sydney, Australië. Waar nu al wekenlang grote bosbranden woeden….

Maar goed. Alle bachata experimenten sneuvelden beetje bij beetje, tot er maar 4 overbleven: de Dominicaanse Bachata, Bachata Fusion/Moderna, Wedstrijd Bachata en Bachata Sensual. Wedstrijd Bachata is een combinatie van Bachata Sensual, wedstrijd Latin dansen en Salsa Cabaret. Zie hier Matteo & Federica in actie. Zij zijn de winnaars van de bachata danswedstrijd die werd gehouden tijdens de Bachata Day Congress 2019 in Milan, Italie.

De Vurige Afkeer voor Bachata Sensual

Veel mensen die liefhebbers zijn van de Dominicaanse manier van bachata dansen hebben een grote afkeer voor Bachata Sensual gekregen. Maar waarom dan? Laten we als voorbeeld 2 grote Bachata Sensual legenden nemen: Daniel & Desiree, ook uit Spanje. Dit is een demo die ze dansten tijdens het Parijs Bachata Festival 2019:

De voornaamste kritiekpunten zijn:

  • De dans ziet eruit alsof ze aan het droogn**ken zijn,
  • Er is bijna tot geen bachata dansen te zien,
  • Ze hebben geen respect voor de Dominicaanse cultuur,
  • Ze weten niets over de Dominicaanse bachata,
  • Het ziet er gewoon niet uit,
  • Ze zouden dit eigenlijk geen bachata mogen noemen,
  • Ze dansen op deze manier omdat ze Dominicaanse bachata te moeilijk vinden,
  • Ze zouden Bachata Sensual moeten verbieden.

De Lont in het Bachata Kruit Steken

De komiek en Youtuber Danny Pérez – dat onder het pseudoniem ‘Destino Positivo’ (Positieve Lotsbestemming) opereert – heeft vorig jaar deelgenomen aan de populaire danswedstrijd Dancing With The Stars in Costa Rica samen met zijn professionele danspartner Yessenia Reyes. Ze hebben op 3 november 2019 de halve finale bereikt. Maar hun bachata dans optreden van een paar dagen daarvoor bleek hen de nek om te hebben gedraaid. 

Hoe dan?

Op 27 oktober hebben ze Dominican Bachata gedanst. Niet raar aangezien Destino geboren en getogen is op de DR. Met name 1 van de juryleden genaamd Alex Costa had kritiek op hun dansstijl. Meneer Costa zei dat de danskoppel de bachata niet heeft gedanst zoals de bachata gedanst HOORT te worden: op de Europese Sensual manier. En dus niet op de Dominicaanse wijze zoals ze dat WEL hebben gedaan. Daardoor kregen ze toen bar weinig punten van de jury, waardoor hun gemiddelde ineens zakte. Verder hebben de juryleden gezegd dat het hun werk is om een oordeel te vellen op hun dans, en dat Destino deze hoort te respecteren. De dag daarna, dus op 28 oktober –  heeft ‘Meneer Positief’ een ‘rant’ video als antwoord geupload op zijn YouTube kanaal en op zijn Facebook pagina. Maar hij is wel slim genoeg geweest om helemaal niets te melden over de jury, de organisatie van DWTS of wat er de dag daarvoor is gebeurd. Het is in het Spaans, dus zal ik de kernpunten voor jou enigszins vertalen. Destino zegt:

Er zijn een aantal mensen die zowel bedrogen als in de war zijn.

De bachata is op de Dominicaanse Republiek geboren. Het wordt daar gecomponeerd. Het wordt daar gekruid. De dans werd daar uitgevonden. 100% van alle bachata zangers zijn Dominicanen. Ik geloof dat er geen 1 bachata zanger is die GEEN Dominicaan is! De muziekgenre is 100% Dominicaans! 

Een aantal Dominicanen zijn zelf schuldig aan de verspreiding van de Bachata Sensual. 

Persoonlijk vind ik Bachata Sensual heel erg mooi om te zien, maar het is in Europa door Europeanen uitgevonden omdat de Europeanen de vaardigheid en de snelheid missen om de Dominicaanse bachata te kunnen leren. 

De Dominicaanse bachata wordt met energie en met passie gedanst. Je danst zoals je wilt, want het is op deze manier dat wij het hebben uitgevonden. Het is op deze manier dat wij het beleven en ervan genieten.

Maar door de danswedstrijden in Europa hebben ze Bachata Sensual uitgevonden, en de mensen zijn voorgelogen! Ze denken dat DAT de echte bachata is! Dat je het zo hoort te dansen: met elegantie. NEE! Dat is een LEUGEN!

Als je op die manier op de Dominicaanse Republiek gaat dansen, dan zullen ze je raar aankijken. ‘Wat doen ze? Wat zijn ze aan het dansen?’ Want op de DR kent niemand die bachata dansstijl! Het wordt daar echt niet gedanst! Voor ons heeft het geen enkel betekenis! Want wij dansen de bachata niet op die manier. Wij dansen bachata met het het hart! Zoals men het VOELT! Want zo werd de bachata gevormd op de Dominicaanse Republiek!

Maar het is onze eigen schuld (Dominicanen), omdat wij hebben toegestaan dat andere nationaliteiten onze muziek op hun eigen manier commercialiseren. Daarom heb ik zoveel bewondering voor de Cubanen. De Cubanen zetten hun eigen dansstijl vast waar ze ook maar terechtkomen. Ze zetten hun Cubaanse Salsa vast. En de hele wereld moet zich aanpassen aan hun Cubaanse Salsa! 

Nee. Wij hebben toegestaan dat zelfs wij – als Dominicaan zijnde –  in het buitenland raar worden aangekeken wanneer we onze eigen bachata dansstijl dansen. ‘Nou, ze kunnen niet dansen,’ zegt men dan. Dan lijken wij Dominicanen raar wanneer we bachata dansen!

Let op, Dominicaanse Republiek! Laten wij onze eigen muziek commercialiseren, en ook hoe het gedanst wordt! Want wij zijn echt Dominicanen! En wij moeten aan de wereld laten zien HOE de bachata hoort te worden gedanst! Op ONZE manier! 

Ik heb niets tegen de mensen die geld verdienen met Bachata Sensual. Het is heel erg leuk en mooi, maar voor mij is het geen bachata.

De statistieken van deze YouTube video rant zijn indrukwekkend, maar niets vergeleken met hoe deze op Facebook heeft gepresteerd: meer dan 2,7 miljoen (!) weergaven. 35 duizend keer geliked. 4,7 duizend opmerkingen… 

EN MEER DAN 15.000 KEER GEDEELD!

De voornaamste reactie: DESTINO HEEFT GELIJK! F@CK BACHATA SENSUAL! 

Solo hay una bachata y se llama DOMINICANA

Solo hay una bachata y se llama DOMINICANA, la bachata para los dominicanos es una cultura, la “bachata sensual” en República Dominicana no existe.Mi Instagram👉🏿 https://www.instagram.com/destinopositivo

Posted by Destino on Monday, October 28, 2019

Ik zal hier niet eens ingaan op hoeveel van deze punten meneer ‘Positivo’ ongelijk heeft. Maar toch wil ik 1 dingetje adresseren. Onze eigen Bachata Passion danst zowel Dominican Bachata als Bachata Sensual. Ze hebben zelfs hun eigen ‘BP Stijl’ bachata. En er zijn steeds meer choreografen van internationale Sensual Bachata dansgroepen die ook Dominican bachata in hun choreo’s verwerken. En deze muziek dan?

https://www.youtube.com/watch?v=DU9ycyDmalg

Evolutie gedreven door aantal kliks

Mijns inzien wordt alle kritiek op Bachata Sensual voornamelijk veroorzaakt door de grote aandacht die deze zeer jonge dansstijl krijgt in het Westen als je deze vergelijkt met de Dominicaanse bachata. Je krijgt natuurlijk ook de poppetjes aan het dansen wanneer Bachata Sensual ineens de norm wordt bij juryleden die bachata danswedstrijden jureren in Latijns Amerika en in het Caribisch Gebied.

Maar… HOE kan dat nou?

Toen ik die video van Daniel en Desiree had gekeken (op 2 januari 2020) hadden er 75.532 mensen naar gekeken. Op 3 januari (s nachts) waren dat 79.491 mensen. En in de middag waren dat 82.936 views!  De video was op 25 november 2019 geupload. Als je door de YouTube playlist van Parijs Bachata Festival scrollt, dan zie je geen 1 film van Dominicaanse bachata dansen. 

Geen 1! 

Ik heb de HELE artiestenlijst doorgepluisd van PBF 2019. Er waren er 38 artiesten/acts op de lijst, met ‘more coming soon’. Van die 38 waren Anthony & Carla (ook bekend van de Fiesta Deluxe feesten van DJ Bripa hier in Nederland), Gaby & Estefy en Will MP de ENIGEN die de Dominicaanse bachata vertegenwoordigen op dit grote festival. Dat zijn er maar 3 (!) die Dominican Bachata dansen en daar ook workshops in kunnen geven. Ik zeg ‘kunnen geven’, want ik weet niet of ze dat daadwerkelijk gedaan hebben. Waarom niet? Omdat geen 1 van hen in de YouTube lijst voorkomt als je hun namen met daarachter ‘bachata workshop paris bachata festival 2019’ intikt. 

Neem nu de ‘koningin van de Dominicaanse bachata dans’ Jorjet Alcocer als voorbeeld. Haar video van haar demo na haar workshop Dominican footwork bij de Bachata French Kiss Festival 2019 heeft op 3 januari s’nachts ‘maar’ 6.130 kijkers gehad. Op 3 januari in de middag: 6.154 kijkers. En nu komt het: de video werd op 12 juni 2019 geupload. Dat is dus meer dan een half jaar geleden…

Ataca y La Alemana Te Extraño YouTube Video 

De YouTube videoclip van Ataca y La Alemana ‘Te Extrano’ die werd geupload in mei 2008 vormde naar mijn mening het keerpunt voor bachata dansen . Bachata veranderde toen van subcultuur van de internationale salsa scene naar de onafhankelijke bachata scene dat het nu is. Daarvoor hadden Troy Anthony & Jorjet Alcocer de heerschappij over de internationale bachata dans scene. Met Dominican Bachata. Zie hier een video van hen in 2007 met uitleg over hoe je Dominican bachata wel hoort te dansen, en ook wat niet wenselijk is. Op het moment dat ze deze video hadden gemaakt waren ze al 15 jaar (!) aan het dansen:

In een interview dat gedaan werd door Bachata NL in Amsterdam op 9 februari 2014 vertelt Jorge ‘Ataca’ Burgos van Island Touch Dance Company (in gezelschap van zijn zakelijke partners Tanja Kesinger en ‘El Tiguere’) hoe deze wereldhit tot stand kwam:

‘We hebben dat nooit verwacht. Het is grappig, want dat weekend hebben wij een salsa demo gedanst, want dat was eigenlijk waar wij ons op hadden gericht op dat moment. En we hebben een bachata show gemaakt omdat we een show nodig hadden om bij dat evenement binnen te komen. Dus zeiden we: “OK. Dit is onze bachata show, maar laten we ook een salsa demo doen.”En we hebben beide video’s geplaatst, denkend dat de salsa video de meerderheid van de aantal weergaven zou krijgen, maar het was eigenlijk het tegenovergestelde. De bachata video begon de meeste kijkers aan te trekken. En dat is wanneer we ons realiseerden dat dat dat de richting was die we moesten kiezen.’

Kijk zelf maar vanaf 2.36 minuten:

Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat dit de salsa show is waar Ataca het over had. Hoe dan ook: deze leuke salsa dans choreo van Ataca y La Alemana werd niet zoveel bezichtigd als hun bachata choreo van hetzelfde jaar:

https://www.youtube.com/watch?v=wYxWL094h5Y 

De Dominican Bachata als een Phoenix laten herrijzen in de Westerse Afro Latin dans gemeenschap door:

1. Mentaliteitsverandering

De mensen die van Dominican bachata dansen houden kunnen kiezen om begrip en empathie te tonen voor de Bachata Sensual dansers. Om begrip te krijgen is het handig als de Dominican bachata dansers nagaan of de Bachata Sensual dansers echt niets afweten van de Dominicaanse cultuur. Of dat ze inderdaad Dominican bachata te moeilijk vinden. Kennis vergaren door empirisch onderzoek. VRAGEN stellen, dus.

Wat ook helpt is de ‘iedereen is anders, en dat is OK’ mentaliteit eigen te maken. Bijvoorbeeld:als hetero vrouw/man kun je ervan walgen wanneer je 2 vrouwen/mannen midden op straat ziet tongzoenen, maar je gunt het hen en je respecteert hen. Want ze zijn OK zoals ze zijn, en ze hebben dezelfde recht als jij om gelukkig te zijn. Leven en laten leven! Maar ik kan me goed voorstellen dat dit Westers links liberaal concept heel erg moeilijk kan zijn voor een bevolking dat een hele discussie voert over de vermeende homoseksuele geaardheid van Prince Royce…

Een goede (basis) onderwijs is een MUST. Een goed onderwijssysteem helpt meestal goed tegen zaken als stereotypering, xenofobie en een chronisch gebrek aan kritisch denkvermogen. Over onderwijs gesproken: dit is een goed artikel over de Denen die empathie als verplicht vak in het lager onderwijs heeft geïntroduceerd: https://maisonslash.be/storyteller/in-denemarken-volgen-kinderen-op-school-verplicht-het-vak-empathie

Kijken naar de balk in de eigen ogen. Sommige bachata liedjes zijn eigenlijk illegale covers van populaire Colombiaanse Vallenato en Cumbua liedjes. De Vallenato wordt ook beschermd als Immaterieel Cultureel Erfgoed bij de UNESCO… 

2. Een Jaarlijkse World Bachata Festival in Santo Domingo, Dominicaanse Republiek! 

In mijn vorige artikel heb ik het over de 1ste World Salsa Congress in San Juan Puerto Rico (1997) gehad. Puerto Rico is daardoor een soort van Mekka geworden voor alle salsa dansers wereldwijd. Mijn voorstel is om hetzelfde te doen, maar voor bachata. En dan op de Dominicaanse Republiek! Bijna alle ingrediënten zijn aanwezig om een hete bachata soep te koken:

a. De “1st Latin Dance Promoters Summit” werd gehouden in Boedapest van 4 t/m 6 september 2019. Dit was de eerste vergadering van een stuk of 10 grote Afro Latin dans festival en congres organisatoren. Hun doel: intensieve samenwerking. Hun slogan: ‘Uniting the world through dance’.

b. Ik ben van mening dat zij een leidende rol hierin kunnen hebben om de 1st World Bachata Festival succesvol te organiseren.Er zijn genoeg Dominican bachata dans experts en organisatoren buiten de Dominicaanse Republiek die ook een leidende rol hierin kunnen hebben. Ik noem bijvoorbeeld de organisatoren van de dominicaanse bachata festivals zoals Sammy ‘El Magico’, internationale dominican bachata sterren zoals Troy Anthony & Jorjet Alcocer, organisatoren van bachata festivals op de DR zelf zoals Vesa Parkkari (de ‘Ambassadeur van de Bachata’ en organisator van de eerste Dominican Republic Bachata Festival op de Dominicaanse Republiek https://www.domibachata.com/ins/Vesa/vesa.html) en Europese bachata dansdocenten & kenners van de DR zoals de Nederlandse Nucita de los Santos Vasquez van Leuveren die de ‘Dominican way of life’ op de DR zelf en hier in Europa verkoopt. En natuurlijk Adam Taub, die zowel een danser als een bachata dans historicus is. Belangrijk: de Dominicanen zelf erkennen Adam als een expert. Zie hier een YouTube video van hem met daarin 7 vrouwen die de Dominicaanse bachata dansen. Op 5 januari 2020 was het 72.321 keer bekeken, en het werd op pas op 11 december 2019 geupload. Niet slecht voor minder dan een maand tijd!

https://www.youtube.com/watch?v=ZMyENyiEFm4

c. In plaats van alleen maar een weekend zouden de mensen van punt 1 en 2 beter een hele week kunnen organiseren. Naast het dansen zelf krijgen de deelnemers dan ook lezingen over de geschiedenis van de dans, en feesten met daarbij concerten van de grootste bachata artiesten. Een belangrijk onderdeel van het pakket is de ‘Sightseeing & Dominican Experience Dance Trips’. En vooral: GRATIS toegang voor de lokale bevolking! Geldelijke bijdragen worden gedoneerd aan de bachata dansscholen terplaatse en er worden workshops voor hen georganiseerd ter bevordering van hun didactische vaardigheden (Bachata Teacher’s Seminars). Projecten voor goed onderwijs worden actief gesteund zoals Engelse lessen, administratie en het gebruik van social media als reclamemiddel. Lokale media zoals de nationale radio en TV kanalen worden actief bij het festival betrokken. De Dominicaanse bachata dansstijl wordt gecanoniseerd. Maar in plaats van de andere bachata dansstijlen te discrimineren zorgen de organisatoren ervoor dat ALLE bachata dansstijlen gevierd worden en een prominente plek krijgen. Er worden dus workshops & shows in al deze bachata stijlen gegeven. De bedoeling is dat wanneer de buitenlandse deelnemers (dansdocenten, choreografen en showdansers) teruggaan naar hun eigen landen, dat ze dan de basis van al deze stijlen beheersen. Het resultaat zal zijn dat al deze vormen bekend en gerespecteerd worden. Dat er geen beste manier is om bachata te dansen, maar dat er ‘voor ieder wat wils’ bachata ontstaat.

3. Bachata © 

Als het goed is hebben jullie gezien dat ik de bekende bachata dans video van Ataca y La Alemana van 2008 niet in mijn artikel heb verwerkt. Waarom niet? Omdat er een © staat achter de titel van de YouTube video staat met een waarschuwing in de omschrijving. Copyright dus. Ik kan de video niet gebruiken zonder eerst toestemming te vragen – en deze te krijgen (!) – van de eigenaren van de video. Hetzelfde geldt ook als ik Zumba © of Salsation ©  danslessen zou willen geven. Dat gaat niet zomaar. Dus misschien is het inderdaad een goed idee voor de regering van de Dominicaanse Republiek om de bachata als dans te patenteren. Maar om dat te bereiken moet wel een degelijke organisatie achter het merk ‘bachata’ staan: juridisch dichtgetimmerd, technisch zeer bekwaam en een expert in product exploitatie. Deze zou de Dominicaanse overheid zelf kunnen regelen met behulp van adviseurs en andere experts. Ze zouden bijvoorbeeld advies kunnen vragen aan Ataca y La Alemana van Island Touch Dance Academy ©  !  

Island Touch Dance Academy ©  als Model

Ataca vertelde ook in dat interview in 2014:

‘Er zijn zoveel dingen die we willen vanuit het perspectief van onze onderneming en van onze persoonlijke perspectieven. We willen gewoon de beste bachata bedrijf zijn die we kunnen worden! […] We willen goede dansers ontwikkelen, speciale instructeurs, goede materiaal en goede choreografieën bieden. […] JA! We willen teams over de hele wereld, we willen online lessen geven, we willen evenementen over de hele wereld organiseren. We willen werken met kinderen. Er zijn zoveel verschillende dingen die we willen doen! En dat is slechts een kleine opsomming van alles wat we eigenlijk aan het opzetten zijn voor de toekomst.’

Dat was dus in 2014. Nu, 6 jaar later, heeft Island Touch Dance Academy © al deze doelen allang bereikt. Kijk zelf maar https://islandtouchdance.com/ 

Aanstaande donderdag zal ik Amanda Torres assisteren bij haar 2de bachata danscursus ‘Ataca y La Alemana Dance Style’. Amanda heeft het online docenten programma aangeschaft en is door hen gecertificeerd. Island Touch Dance Company werkt samen met World Mastery voor deze online dansinstructie programma’s: https://www.world-mastery.com/
Nita Loeffen van Bachata Fuego geeft danslessen in Ataca y La Alemana hun bachata dans choreografie. En DJ Tinta geeft ook bachata danslessen vanuit de officiële syllabus van Ataca y La Alemana.

En vergeet niet dat ik nu alleen maar praat over wat er hier in Nederland gebeurt. Maar Island Touch is WERELDWIJD bezig!

Conclusie

De Dominicaanse manier van bachata dansen kan internationaal (weer) tot grote hoogten komen als alle partijen die in dit artikel genoemd zijn samen met anderen zouden samenwerken ‘to Make Dominican Bachata Great Again!’

En passant kunnen deze oplossingen ook als blauwdruk worden gebruikt voor de Kizomba vs Urban Kizz probleem (de 1ste World Kizomba Festival in Luanda, Angola), de Cubaanse Salsa vs de Amerikaanse stijlen (de 1ste World Cuban Salsa Festival in Havana, Cuba) en voor de Braziliaanse Zouk vs de Frans Caribische Zouk (de 1st World Zouk Festival in Basse Terre, Guadeloupe).

We zijn tot het einde gekomen van mijn trilogie en ook van deze superlange artikel. Er is veel onderzoek gedaan en ik ben blij met het resultaat. Hopelijk vond jij het leuk. Als dat zo is, dan wil ik je vragen of je anderen naar dit artikel wilt verwijzen die niet alleen maar problemen aankaarten, maar die ook geïnteresseerd zijn in praktische oplossingen.

Y que viva la bachata de todos los estilos! ( En lang leve de bachata van alle stijlen!)   

THE DEATH OF DOMINICAN BACHATA?

In part 1 I talked about the possibility of the Dominican government banning the Bachata Sensual by means of a lawsuit. You can read that here. https://www.supersalsa.nl/2019/12/13/dominican-bachata-immaterial-cultural-heritage-vs-bachata-sensual/

And now: What interest do the Dominicans have in protecting the popular Dominican way of dancing Bachata? Is there more to this?

DEAD DANCE STYLES

I recently interviewed Francisco Vazquez, the inventor of LA Style Salsa on1. I did this as part of his promotion for the Holland Salsa Bachata Fest 2020. Francisco was totally lyrical about the ‘Curaçao Style Salsa’ that he discovered here in the Netherlands in the early ’00s. He explains that this way of salsa dancing is actually our ‘roots’. And that I shouldn’t forget that. See for yourself from 14.32 minutes:

Intervieuw with Francisco Vazquez promoting the Holland Salsa Bachata Fest 2020

But ‘Curaçao Stijl Salsa’ – what we here in the Netherlands also refer to as ‘Salsa Rechts Voor’ – is virtually extinct in 2019. Anyway, it is no longer the dominant salsa style here in the Netherlands. Not even on Curacao where it originated! After the introduction of the LA Style Salsa on1 and the New York Mambo on2 in the Netherlands (by Annetje Riel and Marlon Castillo from 1998) it went quickly downhill with the Curaçao Style Salsa.

Besides that you also had what I affectionately call ‘Zouk Salsa’. This dance style conceived by Claudio Gomes is actually an amalgamation of Cuban/Antillian Style Salsa with dance movements from the Brazilian Lambada and Zouk! See here the 1st Dutch salsa dance instruction video from Zouk Salsa!

Claudio Gomes and the Netherlands’ first Salsa Dance Instructional Video ‘Zouk Salsa’

The following video clip is a short summary of the 1st Open Salsa Dance Competition, held in Zandvoort (1995). In it you can see the various dominant salsa dance styles in the Netherlands: Curaçao Style Salsa and ‘Zouk Salsa’ by Claudio Gomes:

1st Dutch Open Salsa Dance Championships 1995

Besides that you also see a bit of Merengue Showdancing during that contest. Merengue show also slowly died out in the Netherlands in the 90’s. Euro Latinos D.C. – the first semi professional Afro Latin show team of the Netherlands – was one of the last groups to dance Merengue. See here a video with a long show with Salsa Rechts Voor and Merengue Showdansen by Euro Latinos D.C.:

https://www.youtube.com/watch?v=ioeZ9ZmN56I.

Why are these dance styles (almost) extinct?

Because most of us (me too!) were completely captured by the newly introduced (Western orientated) dance styles,
because we didn’t pass on the dance to the next generations, and
because these original dance styles were only a small part of the rainbow of dance styles that already existed such as folkloric dances and other Caribbean and Latin American dance forms.

But the Dominican Bachata has been immensely popular in the Dominican Republic and beyond for years. Her popularity continues to grow. So why should the world protect the Dominican Bachata?

UNITE IT WITH DESTRUCTION AS A BY-PRODUCT

In 1997, the 1st World Salsa Congress was held in San Juan Puerto Rico.

That’s when many salsa dancers from all over the world came together for the first time to learn and enjoy each other. One of the most important things the organization has done is to canonize the Puerto Rican style of Salsa dancing – and especially the variant that Eddie Torres recorded (New York Style Mambo on2). This is clearly said in the following video from 0.52 minutes.

1st World Salsa Congress Puerto Rico 1997

This standard was then blindly adopted by all those present. This new style ‘salsa dancing in lines’ was then spread in the countries of origin by these salsa pioneers. Others like the great promoter Albert Torres copied this successful formula of days long dance congresses and festivals with 1 or 2 salsa styles as a theme and applied it to most continents, countries and cities. This has been the beginning of the international Afro Latin dance industry. In the process of globalization of Afro Latin dance, some of the original dance styles were lost.

Have you ever heard of Israeli Style Salsa? Edie The Salsa Freak once told me of its existence during one of her dance workshops in the early ’00s. But I’ve never seen it myself. She explained that they danced on1, but that the followers never stepped backwards on the 1. Always forwards, so to their partners. I can’t find the dance anywhere online…

Since the other Bachata dance styles worldwide are growing faster than the original Dominican Bachata, it is not surprising that the Dominicans think that their dance style is increasingly being supplanted by what they see as an ‘abomination’. And on the other hand, the Dominican Republic also has much to fear from the undiminished popularity of Reggaeton among young people. Especially the woman-unfriendly lyrics and the very explicit way of dancing are attracting more and more young people. As a result, they lose more and more interest in the traditional bachata. The same development can be seen, for example, in Cuba, where the Son is increasingly becoming a dance for the elderly and for the tourist industry on the island. International artists and DJs continue to experiment with Bachata. The bachata remixes of Pop and R&B music are gaining market share. There are now even Bachata Remix parties! See here a list of DJ Tronky’s best bachata remix music:

https://www.youtube.com/watch?v=t0Ti70q7RUw&list=PLiRjI-m5pJYeSRNBpcWidMK42Fu_LU-ej.

Conclusion: Enough reasons to protect the Dominican way of bachata dancing!

In preparation of this article, some of my friends on Facebook and I had a nice discussion. I would like to thank them for their invaluable contributions: Nadia, Yaya, Remy, Mariska, Mechteld, Roy, Romy, Nucita, Valentino, Pascal, Patrick, Froukje, Robert, Robin, Angelique, Gerald and Gilbert: https://www.facebook.com/sederick.short/posts/10157600050933211?comment_id=10157617262418211&notif_id=1577475104314500&notif_t=feedback_reaction_generic.

In my last article of this series I will propose a nice solution which the lovers of the Dominican bachata will hopefully pick up and put into practice 🙂

Thank you in advance for your reactions to this article. Please feel free to join the discussion under the last link.

Y que viva la bachata!!!

DE DOOD VAN DE DOMINICAN BACHATA?

In deel 1 heb ik het gehad over de mogelijkheid van de Dominicaanse overheid om de Bachata Sensual te verbieden met behulp van een rechtszaak. Dat kun je hier lezen.

En nu: Welk belang hebben de Dominicanen in het beschermen van de populaire Dominicaanse manier van Bachata dansen? Zit er meer hier achter?  

DODE DANSSTIJLEN

Onlangs heb ik een interview gedaan met Francisco Vazquez, de uitvinder van LA Style Salsa on1. Dit deed ik als onderdeel van zijn promotie voor de Holland Salsa Bachata Fest 2020. Francisco was helemaal lyrisch over de ‘Curaçao Style Salsa’ dat hij begin van de jaren ‘00 hier in Nederland ontdekte. Hij legt uit dat deze manier van salsa dansen eigenlijk onze ‘roots’ zijn. En dat ik dat niet moest vergeten. Kijk zelf maar vanaf 14.32 minuten:

Interview Francisco Vazquez, inventor LA Style Salsa on1

Maar ‘Curaçao Stijl Salsa’ – wat wij hier in Nederland ook aanduiden als ‘Salsa Rechts Voor’ – is nagenoeg uitgestorven anno 2019. Het is sowieso niet meer de dominante salsa hier stijl in Nederland. Zelfs niet op Curaçao waar het is ontstaan! Na de introductie van de LA Style Salsa on1 en de New York Mambo on2 in Nederland (door Annetje Riel en Marlon Castillo vanaf 1998) ging het snel bergafwaarts met de Curaçao Style Salsa.

Daarnaast had je ook wat ik liefkozend ‘Zouk Salsa’ noem. Deze dansstijl die bedacht werd door Claudio Gomez is eigenlijk een samenvoeging van Cubaans/Antilliaanse Stijl Salsa met dansbewegingen uit de Braziliaanse Lambada en Zouk! Zie hier de 1ste Nederlandse salsa dans instructie Instructie video van Zouk Salsa!

Instructional Dance Video ‘Zouk Salsa’ by Claudio Gomez

De volgende videoclip is een korte samenvatting van de 1ste Open Salsa Danswedstrijd, gehouden in Zandvoort (1995). Daarin zie je de verschillende dominante salsa dansstijlen in Nederland: Curaçao Style Salsa en ‘Zouk Salsa’ van Claudio Gomez: 

Dutch Open Salsa Dance Championships 1995

Daarnaast zie je ook een beetje Merengue Showdansen tijdens die wedstrijd. Merengue show stierf ook langzaam uit in Nederland in de jaren ‘90. Euro Latinos D.C. – de eerste semi professionele Afro Latin showteam van Nederland – was 1 van de laatste groepen die Merengue danste. Zie hier een video met een lange show met daarin Salsa Rechts Voor en Merengue Showdansen van Euro Latinos D.C.: https://www.youtube.com/watch?v=ioeZ9ZmN56I

Waarom zijn deze dansstijlen (nagenoeg) uitgestorven?

  1. Omdat de meesten van ons (ik ook!) helemaal werden bevangen door de nieuw geïntroduceerde (Westers georiënteerde) dansstijlen,
  2. omdat wij de dans niet hebben doorgegeven aan de volgende generaties, en
  3. omdat deze originele dansstijlen maar een klein onderdeel vormden van de regenboog aan dansstijlen die er al bestonden zoals folkloristische dansen en andere Caribisch en Latijns Amerikaanse dansvormen.

Maar de Dominicaanse Bachata is al jarenlang immens populair op de Dominicaanse Republiek en daarbuiten. Haar populariteit blijft alleen maar groeien. Dus waarom moet de wereld de Dominicaanse bachata beschermen?

VERENIGEN MET VERNIELING ALS BIJPRODUCT

In 1997 werd de 1ste Wereld Salsa Congress gehouden in San Juan, Puerto Rico.

Toen zijn er veel salsa dansers van over de hele wereld voor het eerst samengekomen om van elkaar te leren en van elkaar te genieten. 1 van de belangrijkste dingen die de organisatie heeft gedaan is de Puerto Ricaanse stijl van Salsa dansen – en met name de variant daarvan die Eddie Torres heeft vastgelegd (New York Style Mambo on2) – te canoniseren. Dit wordt duidelijk gezegd in de volgende video vanaf 0.52 minuten.  

1st Puerto Rico World Salsa Congress 1997

Deze nieuwe semi standaard werd toen klakkeloos overgenomen door alle aanwezigen. De nieuwe ‘salsa dansen in lijnen’ werd vervolgens in de landen van herkomst verspreid door deze salsa pioniers. Anderen zoals de grote promotor Albert Torres hebben deze succesvolle formule van dagenlange dans congressen en festivals met 1 a 2 salsa stijlen als thema gekopieerd en op de meeste continenten, landen en steden toegepast. Dit is het begin geweest van de internationale Afro Latin dans industrie. Daarbij sneuvelden een aantal van de originele dansstijlen tijdens het proces van globalisering van de Afro Latin dans.

Heb je ooit van Israeli Style Salsa gehoord? Edie The Salsa Freak heeft mij ooit van het bestaan daarvan verteld tijdens 1 van haar dansworkshops aan begin van de jaren ‘00. Maar ik heb het zelf nooit gezien. Ze legde uit dat ze on1 dansten, maar dat de volgers nooit naar achteren stapten op de 1. Altijd naar voren, dus naar hun partners toe. Ik kan de dans nergens online vinden…

Aangezien de andere Bachata dansstijlen wereldwijd sneller groeien dan de originele Dominicaanse Bachata is het niet gek dat de Dominicanen denken dat hun dansstijl steeds meer verdrongen wordt door wat zij zien als een ‘abominatie’. En aan de andere kant heeft de Dominicaanse Republiek ook veel te vrezen van de niet afnemende populariteit van Reggaeton onder de jongeren. Vooral de vrouwonvriendelijke teksten en de zeer expliciete manier van dansen trekt de jongeren steeds meer aan. Daardoor verliezen ze steeds meer interesse in de traditionele bachata. Dezelfde ontwikkeling zie je ook bijvoorbeeld op Cuba, waar de Son steeds meer een dans wordt voor de ouderen en voor de toeristenindustrie op het eiland. Internationale artiesten en DJ’s blijven experimenteren met Bachata. De bachata remixes van Pop en R&B muziek krijgen een steeds grotere marktaandeel. Er zijn nu zelfs Bachata Remix parties! Zie hier een lijst van DJ Tronky zijn beste bachata remix muziek:

https://www.youtube.com/watch?v=t0Ti70q7RUw&list=PLiRjI-m5pJYeSRNBpcWidMK42Fu_LU-ej   

Conclusie: Er zijn meer dan genoeg redenen dus om de Dominicaanse manier van bachata dansen te (willen) beschermen!

DANK

Als voorbereiding op dit artikel hebben een aantal van mijn vrienden op Facebook en ik een leuke discussie gehad. Ik wil ze bij deze bedanken voor hun onschatbare bijdragen: Nadia, Yaya, Remy, Mariska, Mechteld, Roy, Romy, Nucita, Valentino, Pascal, Patrick, Froukje, Robert, Robin, Angelique, Gerald en Gilbert: https://www.facebook.com/sederick.short/posts/10157600050933211?comment_id=10157617262418211&notif_id=1577475104314500&notif_t=feedback_reaction_generic

Dominican Bachata Immaterial Cultural Heritage vs Bachata Sensual

On December 11, 2019, the bachata was officially registered in the annals of the UNESCO as Intangible Cultural Heritage of the Dominican Republic.

Congratulations to ALL fans of the Dominican bachata worldwide! 🙂

But what kind of legal consequences can the many promoters and dancers of Bachata Sensual expect to be heading their way right now?

Years of Discussions

There have been many discussions about bachata going on for years on end, raging across the international Afro Latin dance community. About what it is. But especially on how NOT to dance bachata. The manner in which Bachata Sensual dancers dance is often compared to – and labeled as – foreplay and/or ‘dry humping’ by the vast majority of Dominican Bachata lovers. One of my arguments has always been that the complainants have no leg to stand on, since the government of the Dominican Republic does not even care to defend their cultural heritage by making bachata an Immaterial Cultural Heritage at the UNESCO. Let alone suppress, or even prohibit Bachata Sensual.

The Prohibition of Bachata Sensual!?

But now that the Dominicans have succeeded in their mission …

Is it now possible for them to outlaw Bachata Sensual? And can those who use this name be officially sanctioned? Can the government of the Dominican Republic start a lawsuit against all other forms of bachata dance? Do the Dominicans now have a legal arsenal to protect their cultural heritage? The answer to all of these questions is ..

Complicated.

The dance “bachata” has been officially registered in the annals of the UNESCO like this:

“The bachata as a dance style is as passionate as the music to which it is danced to. The dance is based on a rhythm of eight measures. It is danced in couples, using sensual hip movements. The bachata as a dance is learned anywhere from childhood in a spontaneous manner, but the country (the Dominican Republic) also has more than a hundred schools, studies and academies which are committed to passing on the dance to the next generations. “

Considering this definition, you would conclude that dance styles having appropriated the name “bachata” – and not conforming to it’s innate characteristics – really should be banned. But is this true?

After MANY hours of  reading papers on the subject, I finally found the right answer in a file of the Intangible Cultural Heritage of the UNESCO. It says:

“Just as it is the case with the list of the World heritage, there is also a part of an international UNESCO intangible heritage list: the International Representative List of Intangible Heritage of Humanity. The objective of this list is to show the enormous diversity of intangible heritage in the world. The intangible heritage does not have to stay the same, but it may take new forms in time. “

https://www.unesco.nl/nl/dossier/immaterieel-erfgoed

That last sentence is crucial to me when trying to understand its implications. Because the bachata music itself has not remained the same since its inception in 1961. First, there were many changes made to the bachata music on the Dominican Republic. And this process also continued from the ‘90s onward in the United States. The dance has also gone through the same process. So, a lawsuit against Korke and Judith – the inventors of Bachata Sensual – would not be successful on these grounds.

On these grounds, mind you…

Dirty Bachata Dancing!

But many Dominican bachata enthusiasts find Bachata Sensual to have an offensive character in comparison to the traditional way of dancing the bachata. Remember those ‘sensual hip movements’ in the definition? First of all, there has to be a mechanism for defining and/or to empirically determine which way of dancing can be considered ‘sensual’, and which one is ‘sexist’ or even ‘offensive’. This assessment is indeed very ironic for a dance – which at its humble beginnings – was also danced at the bars of many brothels …

But, let’s imagine that the Dominicans can determine empirically the way Bachata Sensual is danced to be offensive to their Immaterial Cultural Heritage. What kind of legal steps can they then take?

WIPO

There is an interesting article on UNESDOC which might give the right answer to this question. It was written by Wend Wendland. He’s a lawyer, with a Master of Laws (LL.M) degree in intellectual property law. Wend practiced as an intellectual property and media law attorney, and is now head of the Traditional Creativity and Cultural Expressions Section, Traditional Knowledge Division, of the World Intellectual Property Organization (WIPO) in Geneva, Switzerland.

You can read the article yourself from page 97 to page 106: 

https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000135863

WIPO works closely with UNESCO with it’s goal to enforce legal protection of the intangible world. As for my question, this segment is very interesting. It’s on page 100. The WIPO focuses among others engaged in:

“[…] prevention of insulting, derogatory and/or culturally and spiritually offensive uses;”

Conclusion

My conclusion after analyzing all options is that it can be hard for the Dominican bachata enthusiasts to legally eradicate Bachata Sensual… 

But it can be done!

My question is: Do we WANT to do this tho?

I will write the answer to this question in my next article. Tomorrow I’ll leave to Den Helder in order to dance the ‘Ataca y La Alemana Bachata Challenge’ together with Amanda and the students of salsa school Happy Salsa 🙂

What’s your opinion about this article? Let me know in the comment section! 🙂

P.S. 

“Nurturing non-material cultural heritage is indispensable for preserving continuity and development of a society, the maintenance of dialogue between the present and the past and for drawing conclusions with a view of the future.” – Ph.Dr. Samanta Kowalska

Bachata Immaterieel Cultureel Erfgoed vs Bachata Sensual

Op 11 december 2019 werd de Bachata officieel geregistreerd in de annalen van de U.N.E.S.C.O. als immaterieel cultureel erfgoed van de Dominicaanse Republiek. 

Van harte gefeliciteerd aan ALLE liefhebbers van de Dominicaanse Bachata wereldwijd! 🙂

Maar wat voor legale gevolgen heeft dit uiterst belangrijke nieuws voor de dansers en de promotors van bijvoorbeeld Bachata Sensual? 

Jarenlange Discussies

In de internationale Afro Latin dansgemeenschap woedt al jarenlang een discussie over Bachata. Over wat het is. Maar vooral over hoe men bachata NIET hoort te dansen. De wijze waarop Bachata Sensual dansers bewegen tijdens hun dans wordt vaak als voorspel en/of als droogn**kerij bestempeld door de meerderheid van de Dominicaanse Bachata liefhebbers. 1 van mijn argumenten was altijd dat de klagers geen ene poot hebben om op te staan, aangezien de regering van de Dominicaanse Republiek het niet eens voor elkaar krijgt om de Bachata als immaterieel cultureel erfgoed te laten verklaren door de U.N.E.S.C.O. Laat staan dat ze Bachata Sensual kunnen onderdrukken, of deze zelfs kunnen verbieden.

Maar nu is dat hen WEL gelukt (dus)…

Kan er nu WEL een verbod komen op Bachata Sensual? En kunnen degenen die deze naam gebruiken officieel worden bestraft?

Kan de regering van de Dominicaanse Republiek een rechtszaak beginnen tegen alle andere vormen van Bachata? Hebben de Dominicanen nu een legaal arsenaal om hun cultureel erfgoed te beschermen? Het antwoord is..

Ingewikkeld.

De dans ‘bachata’ is als volgt officieel vastgelegd in de annalen van de U.N.E.S.C.O.:

“De bachata als dansstijl is even passievol als de muziek waarop het wordt gedanst. De dans is gebaseerd op een ritme van acht maten. Het wordt in koppels gedanst, gebruikmakend van sensuele heupbewegingen. De bachata als dans wordt vanaf de jeugd op een spontane wijze aangeleerd waar dan ook, maar het land (de Dominicaanse Republiek) telt daarnaast meer dan honderd academies, studies en scholen die zijn toegewijd aan het doorgeven van de dans aan de volgende generaties.” 

Als je deze definitie nagaat, dan zou je kunnen concluderen dat dansstijlen die zich de naam ‘bachata’ hebben toegeëigend – en die niet aan deze algemene karakteristieken voldoen – eigenlijk verboden zouden moeten worden. Maar klopt dit wel?

Na eerst urenlang VEEL leesvoer te hebben doorgeplozen ben ik voor de juiste antwoord uiteindelijk bij de dossier over immaterieel erfgoed van de U.N.E.S.C.O. aangekomen. Er staat:

“Net als bij werelderfgoed hoort ook bij immaterieel erfgoed een internationale Unesco lijst: de Internationale Representatieve Lijst van Immaterieel Erfgoed van de Mensheid. Doelstelling van deze lijst is het tonen van de enorme diversiteit aan immaterieel erfgoed in de wereld. Daarbij hoeft een immaterieel erfgoed niet precies hetzelfde te blijven maar mag met de tijd nieuwe vormen aannemen. “ 

https://www.unesco.nl/nl/dossier/immaterieel-erfgoed

Die laatste zin is volgens mij cruciaal in dezen. De bachata is namelijk qua muziekstijl niet hetzelfde gebleven. Eerst zijn er veranderingen aangebracht aan de bachata muziek op de Dominicaanse Republiek zelf, en vanaf de jaren ‘90 is dit ook gebeurd in de Verenigde Staten. En hetzelfde proces heeft de dans ook ondergaan. Dus zou een rechtszaak tegen Korke en Judith – de uitvinders van Bachata Sensual – weinig uithalen op deze gronden.

Op deze gronden…

Vies!

Maar hoe zit het dan met wat veel Dominicaanse bachata liefhebbers vinden van het ‘aanstootgevend karakter’ van Bachata Sensual t.o.v. de traditionele manier om bachata te dansen? Want, ‘sensuele heupbewegingen’ weet je nog? Eerst moet de grens worden vastgesteld van wat ‘sensueel’ is, en wat ‘seksistisch’ of ‘aanstootgevend’. Dit gegeven vind ik trouwens heel ironisch voor een dans die aan haar begin ook werd gedanst in barren die ook als bordelen fungeerden…

Maar stel dat de Dominicanen empirisch kunnen vaststellen dat de manier waarop Bachata Sensual wordt gedanst in hun ogen denigrerend is voor hun immaterieel cultureel erfgoed, wat voor legale stappen kunnen ze dan ondernemen?

WIPO

Er staat een interessant artikel op UNESDOC dat misschien een antwoord kan geven op deze vraag. Het stuk is geschreven door een advocaat die Meester in de Rechten is, en die ook gespecialiseerd is op het gebied van wetgeving op intellectueel eigendom: Wend Wendland. Wend heeft de leiding over ‘the Traditional and Cultural Expressions Section, Traditional Knowledge Division, of the World Intellectual Property Organization (WIPO)” in Geneve, Zwitserland. 

Je kunt zelf het artikel lezen van pagina 97 t/m 106: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000135863

De WIPO werkt nauw samen met de U.N.E.S.C.O. met als doel de legale bescherming van het immaterieel werelderfgoed. Voor wat betreft mijn vraag is het volgende segment interessant. Deze staat op bladzijde 100. De WIPO houdt zich onder anderen bezig met: 

“[…] preventie van beledigende, denigrerende en/of culturele en geestelijk aanstootgevende gebruiken.” 

Conclusie

Na dit alles te hebben geanalyseerd is mijn  conclusie dat het voor de Dominicaanse bachata liefhebbers moeilijk wordt om Bachata Sensual op een legale manier uit te roeien. Maar het kan wel!

Mijn vraag is: WILLEN wij dit ook?

Het antwoord op deze vraag zal ik in mijn volgende artikel schrijven. Straks ga ik naar Happy Salsa in Den Helder om de laatste ‘Ataca y La Alemana Bachata Challenge’ dansles samen met Amanda te geven.

Wat vind je hiervan?

Laat me het weten!  

P.S. 

“Nurturing non-material cultural heritage is indispensable for preserving continuity and development of a society, the maintenance of dialogue between the present and the past and for drawing conclusions with a view of the future.” – Ph.Dr. Samanta Kowalska

Super Salsa Nieuwsbrief April 2019

Hallo lezer,

Dit is alweer mijn vierde nieuwsbrief van het jaar. De maand april is er 1 met veel afro latin dansactiviteiten! Waar gaan we elkaar tegenkomen?

Zaterdag 6 april:

Latin Night in Bar Bloemstede.

Tijd: Van 20.00 t/m 01.00 uur.

Plaats: Bar Bloemstede, Bloemstede 223 Maarssen

Workshop (21.30 t/m 22.20 uur): Salsa Intermediate door Sederick   

Muziek: Salsa, Bachata, Kizomba & Merengue

DJ’s: DJ Devante

Entree: GRATIS

https://www.facebook.com/events/339459750109199/

Vrijdag 12 april:

Salsa Social ‘Spring Edition’ van dansschool Latin Club Fiesta!

Van: 22.30 t/m 01.00 uur

Plaats: Kokonoches Latincafe, Haarlem

Muziek: Salsa en Bachata met een vleugje Kizomba.

DJ’s: DJ Genexis & DJ Lady Sensual

Entree: GRATIS!

https://www.facebook.com/events/1935895479813144/

Zondag 14 april:

Salsa in ‘t Wapen Eerste Editie, georganiseerd door LIS (Les In Salsa)!

Tijd: Van 15.00 t/m 20.00 uur.

Plaats: Het Wapen van Assendelft, Dorpsstraat 533C in Assendelft

Workshop (15.00 t/m 16.00 uur): LA Stijl Salsa on1 voor hoger dans niveau, gegeven door Lis en Sederick

Muziek: Klassieke Salsa

DJ’s: DJ Andres “El Jefe”, o.a. Bekend van Perron 3 in Haarlem

Entree: 5 euro (contant, inclusief garderobe en workshop)

https://www.facebook.com/events/805440619813228/

Dinsdag 16 april:

2 salsa dansworkshops aan middelbare scholieren voor Cross Your Borders

Docent: Sederick

Tijd: Van 09.45 t/m 10.45 uur

Plaats: Het Haarlemmermeer Lyceum in Hoofddorp

Alleen voor deelnemers van de school www.crossyourborders.nl

2 salsa dansworkshops aan middelbare scholieren voor Cross Your Borders

Donderdag 18 april:

Docent: Sederick

Tijd: Van 09.45 t/m 10.45 uur

Plaats: Het Damstede Lyceum in Amsterdam

Alleen voor deelnemers van de school www.crossyourborders.nl

Zaterdag 20 april:

Mini Dominican Bachata Bootcamp door Samy & Carolina uit Frankrijk!

Orga: Fiesta Deluxe, Bachata Partylovers en DJ Bripa ‘El Loco’!  

Samy ‘El Magico’ is een dominican bachata dans legende in Europa en is in de Dominicaanse Republiek erkend voor zijn gehele oeuvre. Persoonlijk ken ik Samy al jaren. Daardoor heb ik ook verschillende workshops van hem en Carolina gevolgd. En ze zijn STEENGOED! Je krijgt echt waar voor je geld bij Sami & Carolina: VEEL coole dans moves in een korte tijd. En met een flinke tempo en leuke humor. Daar hou ik in ieder geval ontzettend veel van 🙂

Deze bootcamp wil je ZEKER NIET MISSEN als je een ‘real deal’ bachatero/a bent!!!  

Docenten: Samy & Carolina (FR)

Tijd: Van 15.00 t/m 18.30 uur.

Plaats: Event Center Fokker in Hoofddorp.

Kosten online: 40,- euro voor alleen de bootcamp, en 50,- voor de bootcamp + Fiesta Deluxe party.

Bestellen: https://www.latinworld.nl/buyticket.php?id=74312

Event: https://www.facebook.com/events/848908205313642/

YOUTUBE DEMO SAMY & CAROLINA!

Zaterdag 20 april:

Fiesta Deluxe Easter Edition!

Tijd: Van 21.00 t/m 04.00 uur.

Plaats: Event Center Fokker, Ijweg 1094 in Hoofddorp.

Workshops (21.15 t/m 22.00 uur): Bachata door Guiramigos Dance Company (Amsterdam) en Salsa door Sederick & Chanty (Latin Club Fiesta in Haarlem en Hoofddorp)

Shows (01.00 uur) van Zunaira & Quincy, Guiramigos Dance Company en Euphoria

Special guests: Samy & Carolina (FR)

Muziek: 3 zalen Salsa, Bachata en Kizomba

DJ’s: 100% Salsa van DJ Willy en DJ Tuly (UK), Bachata van DJ Jarzino & DJ Bripa ‘El Loco’ (organisator), en Kizomba van DJ Lindt en DJ Dr. Feelgood.

Kizomba Taxidansers: TeamCastle

Entree: 13 euro bij de deur (alleen contant geld). 10 euro online + 1,49 euro service kosten.

https://www.facebook.com/events/248381999430842/

Zo. En naast al deze activiteiten blijf ik reguliere salsa en bachata danscursussen geven voor www.latinclubfiesta.nl in Haarlem & Hoofddorp, www.sizzzlingsalsa.nl in Alkmaar en www.happysalsa.nl in Den Helder.

Laat je me weten waar wij elkaar deze maand gaan treffen?

Que viva la salsa, bachata, kizomba y el merengue!

Super Salsa Nieuwsbrief Februari 2019

Nieuwsbrief Februari 2019

Hallo lezer,

Dit is alweer mijn tweede nieuwsbrief van het jaar 2019!

Op maandagavond 28 januari is de populaire bachata zanger Yoskar Sarante overleden aan een ademstilstand. Je kunt meer hierover lezen op de volgende link:  

https://www.latinworld.nl/latin/nieuws/bachata-zanger-yoskar-sarante-overleden-618.php?fbclid=IwAR1fanMXeeIwTqNhBQUgfDIKJGYUhOy53tC6nyc6awKpnxbFoRvL76ooQKI

R.I.P. Yoskar Sarante

Op 30 januari is Sabine Grol – mede eigenaar van de salsa dansschool Latin Club Fiesta (samen met Randolph Brion) – bevallen van een gezonde dochter genaamd Sierra Noella Brion. De kleine meid en mama maken het goed. En de kersverse papa Randolph is natuurlijk helemaal in de wolken 🙂

Van harte gefeliciteerd!

Vrijdag 1 februari:

Salsa Social ‘Valentine Edition van dansschool Latin Club Fiesta!

Van: 22.30 t/m 01.00 uur,

Plaats: Kokonoches Latincafe, Haarlem

Smaken: Salsa en Bachata met een vleugje Kizomba.

Entree: GRATIS!

https://www.facebook.com/events/2246696075563856/

Zaterdag 2 februari:

De eerste voorronde van de Nationale Kampioenschap 2019 wordt voor het 3de jaar georganiseerd door salsa dansschool Sizzling Salsa. Deze vindt dan plaats gedurende de Salsa City Party.

Tijd: Van 20.00 t/m 01.00 uur.

Plaats: De Bruijn-Bonel in Alkmaar.

Entreegeld: 3,50 euro, inclusief 1 consumptie.

Deelnemers aan de wedstrijd betalen hun inschrijfgeld aan Salsa Belang en hebben daarmee ook gratis entree voor de hele avond.

http://www.sizzlingsalsa.nl/party-agenda

Een video met uitleg van Annetje Riel over de nieuwe opzet van het NK Salsa met daarbij een leuke verrassing voor heel salsa dansend Nederland! https://www.facebook.com/sederick.short/videos/10156787377558211/?notif_id=1548925376006482&notif_t=feedback_reaction_generic

Dinsdag 5 februari:

2 salsa dansworkshops aan middelbare scholieren voor Cross Your Borders.

Docent: Sederick

Tijd: Van 09.45 t/m 12.00 uur.

Plaats Het Calandlyceum in Amsterdam.

Alleen voor deelnemers van de school. www.crossyourborders.nl

Zaterdag 9 februari:

Bachata Fusion dansworkshop georganiseerd door Sizzling Salsa!

Docenten: Marlies en Sederick

Tijd: Van 13.30 t/m 15.00 uur.

Plaats: Dansstudio Grapelli in Alkmaar.

Kosten: 20,- euro per persoon, contant af te rekenen op de dag zelf. http://www.sizzlingsalsa.nl/highlights/bachata

Aanmelden: via info@sizzlingsalsa.nl

Dinsdag 12 februari:

Training Merengue Dans Syllabus samen met Marlies.

Tijd en locatie: GEHEIM 🙂

Donderdag 14 februari:

2 salsa dansworkshops aan middelbare scholieren voor Cross Your Borders.

Docent: Sederick

Tijd: Van 09.45 t/m 12.00 uur.

Plaats Het Segbroek College in Den Haag.

Alleen voor deelnemers van de school. www.crossyourborders.nl

Zaterdag 16 februari:

Mini Salsa Bootcamp door Super Mario (London) georganiseerd door Fiesta Deluxe, Bachata Partylovers en DJ Bripa ‘El Loco’!  

Super Mario is 1 van de salsa dansiconen die de hele internationale salsa dans scene heeft getransformeerd. Deze ‘Million Moves Man’ is o.a. de bedenker van de meeste ‘arm & hand shines’ zoals de ‘lady hand flicks en ‘drop & catch’. Ik ken hem al vanaf 1999 en hij is 1 van mijn salsa dans helden!
h

Super Mario Sociaal Salsa dansen

Deze bootcamp wil je ZEKER NIET MISSEN!!!  

Docent: Mario Hazarika

Tijd: Van 15.00 t/m 18.30 uur.

Plaats: Event Center Fokker in Hoofddorp.

Kosten: 40,- euro voor alleen de bootcamp, en 50,- voor de bootcamp + Fiesta Deluxe party. Bestellen: https://www.latinworld.nl/buyticket.php?id=73811&fbclid=IwAR2jXZLSwuSnzD3zKoL6zwir84kxy14A3gL9ErtFIP62pY3EMGLqMu9Kls4

Event: https://www.facebook.com/events/2129970650656024/

Dinsdag 19 februari:

1 salsa dansworkshop aan middelbare scholieren voor Cross Your Borders.

Docent: Sederick

Tijd: Van 09.45 t/m 10.45 uur.

Plaats Het Segbroek College in Den Haag.

Alleen voor deelnemers van de school. www.crossyourborders.nl

Zondag 24 februari:

Salsa workshop aan Vrijgezellenclub in cafe ‘De Lange Heer’, Haarlem!

Een spetterende merengue en salsa dansworkshop voor een groep van vrijgezelle dames en heren die samen verschillende activiteiten ondernemen.

Docent: Sederick

Tijd: Van 19.00 t/m 20.00 uur.

Plaats: Cafe ‘De Lange Heer’ in Haarlem.

Alleen voor leden van de vrijgezellenclub.

Woensdag 27 februari:

De eerste gevorderde salsa en intermediate bachata fusion danslessen van het nieuwe dansseizoen voor Sizzling Salsa!

Tijden:

– LA Style Salsa on1 Gevorderd 1, van 19.15 t/m 20.15 uur,

– LA Style Salsa on1 Gevorderd 2, van 20.15 t/m 21.15 uur,

http://www.sizzlingsalsa.nl/highlights/salsa-gevorderden

– Bachata Fusion vanaf Intermediate, van 21.15 t/m 22.15 uur.

http://www.sizzlingsalsa.nl/highlights/bachata

Inschrijving is OPEN!

Naast al deze activiteiten geef ik ‘gewoon’ nog salsa en bachata danslessen voor:

  • Latin Club Fiesta op de maandagavonden (Fokker, Hoofddorp) en op de vrijdagavonden (Kokonoches, Haarlem),
  • Sizzling Salsa op de woensdagavonden (Podium Victorie, Alkmaar),
  • Happy Salsa op de donderdagavonden (Divino Sport, Den Helder).

En? Gaat het nog steeds goed met je goede voornemens van dit jaar? Met mij wel. Alleen dat ‘op tijd slapen’ wil nog steeds niet helemaal lukken…

Weer veel leuke activiteiten om uit te kiezen als je goede voornemen is om veel te (blijven) dansen. Hopelijk zien we elkaar snel op de dansvloer 🙂

Groetjes, y que viva la salsa, el merengue y la bachata!

Bruce Lee and Merengue Dance

What does Bruce Lee have to do with the boring merengue dance? Why has merengue caused a salsa recession in the 80’s? What kind of influence did merengue have on the evolution of bachata and salsa? And  what is this ‘merengue show dance’?

Let’s delve into the virtual rabbit hole and follow the merengue breadcrumbs, shall we?

Kung Fu Merengue Dancing

At the beginning of the 80’s, a merengue band called Los Kenton did something very unique at the time. The Kenton brothers mixed merengue dancing with Shaolin Kung Fu (martial arts) to create a new way to dance merengue on stage. Singing whilst dancing short merengue dance choreographies became a new dance rage called the ‘Kentomania’. As the Kentomania spread along the whole of Latin America, many bands felt compelled to follow their act.

There was another element which precipitated this success: the popularisation of the video recorder. Because of that, people could practice the dance steps they saw the bands display on television and practice them at home. This way they could dance together with their favourite artists when performing live. These small choreographs were consequently copied, put on sequences and then performed by teenagers in merengue show teams. And that’s how I started my Afro Latin dance career dancing in 1983/1984: With merengue show dancing on the beautiful island of Curacao!

Merengue caused the Salsa Recession!

Bands such as the pioneering Johnny Ventura, Fernandito Villalona, Wilfrido Vargaz, the New York Band and Juan Luis Guerra y su 440 were dominating the international Latin music charts. From Santo Domingo to New York city: merengue set the pace. This ‘merengue overflow’ had a bad side effect for Fania Records and other smaller salsa music labels: their sales dropped dramatically! Bachata musicians started to speed up their ‘musica del amargue’ and put merengue on their bachata albums in order for them to sell more records. At the end of the 80’s and at the beginning of the 90’s, salsa music got a new boost because from artists such as Marc Anthony, Issac Delgado and Eddie Santiago who took the main theme of the popular ‘telenovelas’ ( = televised soap opera’s) & popular ballads and remixed them into salsa versions. Thus, Salsa Romantica was born.

Example: Ilan Chester’s original version of ‘Palabras del Alma’ ( = Words from the Soul).

And now Marc Anthony’s salsa version:

So, what happened to Merengue Show dancing?

The music was first converted to Merengue Hip Hop by bands such as Proyecto Uno and Sandy y Papo. The popular reggaeton swallowed up merengue, and merengue continues to be a trans-formative force in (Dominican) bachata music. Elvis Crespo made house versions of popular merengue songs. Merengue has also been integrated in other mainstream Latin house music.

As for the dance: The merengue show dance died because of the following facts:

  1. The dance was never intended to be danced in show teams. This has mainly to do with the repetitive nature of the small choreographies.
  2. The merengue partnering has never been fully developed in the way salsa partnering has.
  3. The original salsa dance teachers were folkloric dancers. Modern merengue dancing was not a part of their folklore.
  4. Many of us – merengue show dancers – only use(d) merengue as a means to teach the budding salsero students basic partnering dance techniques and body movements.
  5. Merengue dancing has never been a part of the international (salsa) dance congresses or festivals. It’s only used sometimes as a warming up by international bachata dance artists such as Jorjet Alcocer.

Today, many merengue dance steps (or variations thereof) can be seen in Dominican bachata, in Zumba and in animation dance routines.

El Nergito Del Batey

I’m very glad I had the honour to start my dance career with merengue dancing. I also danced merengue in the first Dutch semi professional Afro Latin dance team Euro Latinos. 20 years ago (on October 30, 1997) I started teaching salsa. All of that was only possible because of merengue 🙂

On June 1st 2018, the ‘King of Merengue’ José Tamárez Mateo – better known as Joseito Mateo – passed away. I wrote this article to honour him and the music with which he gave a lot of joy to millions of ‘merengue afficionados’ just like yours truly.

Fun fact: Bruce Lee was also the 1958 Cha Cha Cha Dance Champion of Hong Kong. Maybe the Kenton brothers got their inspiration from this fact about their hero?

Que Viva El Merengue!

#sbbf 2018 A Life Changing Dance Experience

The visionary Eric Lalta and Liduina Aruma Handi Lovert of Fantasia Entertainment took the Salsa Bachata Beach Festival over from Mordechay Krispijn. There were doubts. There was fear. There was a lot of stress. But, because of pure will, determination and a lot of creativity they and their fabulous team put on a dance festival like no other here in the Netherlands!

Friday, May 18th: Highlights

Eric en Liduina’s production: Man! That was mind-blowing.!Where do I start? No. Or yes. The animation team. They created a great atmosphere dressed up in crazy beach wear and making all the guests feel very welcome. The music, the props, the lighting… Everything was done in a way that you as an audience felt like you were part of a colossal theatrical production. And, in a way, we were.

Farid as MC: Fabulous, and a little bit #metoo proof. Just a hint of it though, LOL. Being a budding MC myself I have a lot of respect for him and his multi-talent-hood. I already saw Farid in action at the Haarlem Salsa Festival in 2012. But here he was better. Doing your work while getting instructions from someone else can be daunting. But nothing seems to disturb him. A true professional! Our local hero of the Mayari podcast Tim Alberto was his fellow MC on stage. It was great to have someone of ‘our own team’ hosting the evening.

The first BachatArt Dutch Bachata Dance Competition was a complete success. The winners  were all well deserved. I have only one complaint regarding the competition: it was mainly a ‘ Bachata Passion Family affair’ because of the lack of competitors. In this interview held in Dutch the winning couple Joy and Remy asks all bachata dancers in the Netherlands to join them next year and compete for the highest honour! Congratz to all the winners, finalists and especially to BP’s own Geno & Steffie for doing such an amazing job of promoting bachata dancing in the Netherlands and abroad.

The showcase: Awesometacular! I especially was very impressed with the dexterity displayed by the world bachata champion Belen during her warming up 😉 

World Bachata Champion Belen warming up nbefore her performance at the Holland Salsa Bachata Beach Festival 2018

 

Downer: People started to buy tickets on the same day as the party was planned. So the production team didn’t have a clue in advance on how the turnout would be. It was better than any of them had  expected, though! But I would like to urge all dancers attending a festival (or a party of the festival) to please buy your tickets well in advance. That way you’ll help the organizers to keep their stress levels on the low side 😉 I only enjoyed the last 15 minutes of the party. But it was a very well spent 15 minutes! And I also had Saturday to look forward too.

After the party the team had a meeting which I also attended. I went to sleep around 04.45 AM.

Saturday, May 19th: The Best EVER!!!!

I stood at 9.00 AM sharp at the office door to prepare myself for the business seminar. The weekend before that I had the honour of being the co MC at the Dutch Salsa Dance Championships. Eric and Liduina did the whole production of the dance competition, so I thought I had a pretty good idea of what they would be doing this Saturday. In retrospect it’s safe to say I didn’t have a clue of what was coming!

The workshops: I followed 2 workshops. The first was one was an excellent Dominican bachata footwork and partnering by the friendly couple Bhavin and Soonruta from India. They have very solid didactic skills. I learned some new tricks from them which I will implement in my salsa classes. After that I followed a workshop by Rodrigo and Bersy. THAT WAS AWESOME!!!! I made this video at the end of the workshop, when the two superstars just started to teach us a salsa musicality class like none that I have ever witnessed before! My apologies for my bad singing, though. Or better yet: I don’t apologise for it. Because everyone should be allowed to sing without fear of being (mis)judged. And the same goes for how we choose to dance as well 🙂

The first Afro Latin Business Seminar: Several Dutch and international afro latin dance teachers, dance school owners, performers, a DJ, photographers, festival organizers and musicians came together to meet and talk about themes having to do with the whole afro latin dance and music scene in the Netherlands. The goal is to learn from each other and to grow together. Eric explained that this was the first of many more seminars to come. His ultimate objective is to organise a ‘Latin Music & Dance Summit’  in the near future. The first one will be held in the Netherlands. After that there will be many more summits in other countries worldwide. During the Summit there will be:

  1. Seminars and Dance Teacher’’s Training,
  2. The afro latin EXPO which is a free market place, and
  3. The Afro Latin Music & Dance Awards. This will be based on the community and the awards will be given by the community. This means that someone who has had a great contribution in the development of his or her own area of expertise will be chosen by his or her peers to be rewarded with the award. You can compare it with the Oscars.

We discussed some themes which I can’t (and won’t) tell you about. The meetings are private and by personal invitation only.

A seed has been planted… 

My wife Linda: This Sunday my lovely wife Linda and I will celebrate our 2 years of marriage to each other. We decided to have an early celebration at the festival which started with having a nice dinner at the Kurhaus hotel. After that it was time for…  

The Gala Party! Here follows some general impressions: The animation team. Sound and light effects. The Dutch Salsa and Bachata Champions performing. The Bachata World Champions. Singing on stage. The combination of Bachata Passion’s own Meike on the piano and Orvill Small crumping the beejeezus out of it. My wife’s admiration for the raw power being displayed on stage by half naked men with their bodies chiseled in stone. Rodrigo and Bersy: OEF!!! DJ Andre Holland was killin’ it!  The flying shark!!! OMG! The Flying Shark!!! The animation from up stage with all the twerking and many more ‘nasty’ things… The Big Exploding Balloons!!! Did I already mention the crazy animation team?

Talking about ‘crazy’…

Crazy Pianos!: After the party ended  went to the Crazy Pianos bar. It is definitely NOT a Latin club! The regular folks there didn’t know what hit them when all of us dancers invaded ‘their’ turf on the beach. I understand from Eric that the management arranged with them for only 1 hour of Latin music. Gato Gabriel came on the piano and sang some songs. Farid also climbed on a piano. And then more people followed with crazy acts.    

Linda and I were standing in the middle of the room next to a small podium. People around us kept asking us to get on it, so we did just that. And danced like there was no tomorrow! The best part was when we were leaving. I just wanted to say goodbye to the crew, but I ended up dancing a ‘speed rueda de casino’ in front of the pianos! We left around 3.30 AM. But the rest continued to party ‘till 5 o’ clock..

.. with afro latin music!

Sunday, May 20th: Romance on the Beach

Linda and I hadn’t planned to attend the beach party, because we had planned to leave early in order for us to spend the Sunday together with our 2 little kids. After brunch on the beach we went to where the party was to say our goodbyes. We danced a little bit. Then I went to try out the Surf Simulator. It went quite well if I say so myself. The secret is in the hip movements. But then we heard Juan Luis Guerra’s bachata song ‘Bachata en Fukuoka’. It’s one of our favourite songs. We hadn’t heard or danced to it in quite a while, so we ran together on the sand towards that little improvised dance floor on the beach to finally do ‘our thing’. Look at the video clip, which stars the Golden Ratio as a time travelling object. I emulate the dance couple’s ‘dancing in the air’ by lifting Linda up and turning her around with her arms up in the air. It was nice to end this wonderful weekend on such a romantic note. And especially because Linda and I met each other for the first time almost 7 years ago at a salsa party which was also held on the beach 🙂

I would like to thank Desiree, all of the ambassadors, the crew, the event photographers, the DJ’s, the kind and professional staff of the Kurhaus hotel, the artists, the competitors, the afro latin experts who attended the business seminar, the dancers who followed the workshops and/or danced at the parties, and everyone else who was remotely involved in making the Holland Salsa Bachata Beach Festival 2018 a great success.

Finally: Eric and Liduina, thanks for inviting me to be a part of your amazing adventure. Hats off to both of you. Lots of respect and admiration. Love.

Did you like this review? Then feel free to share it to your family and friends. And I hope to see you in 2019 for the second edition of the new & improved Holland Salsa Bachata Beach Festival!

My next stop will be the Bonaire International Dance Festival!

Questions:

  1. Have you attended the festival? If so, did you like it? Why (not)?
  2. Do you have suggestions to make #hsbbf better for the future editions?
  3. Have you seen THE FLYING SHARK?!