De Wedergeboorte van de Dominican Bachata!

Het jaar was 2002, en het gebeurde tijdens de lunchtijd. Volgens mij waren wij toen op het Stockholm Salsa Congress in Zweden. We reisden in die tijd naar heel veel salsa dans congressen & festivals in heel Europa. En ik dronk alcohol. Heel Veel Alcohol. Dus ben ik veel details vergeten uit die tijd. Maar ik weet wel zeker dat het een Scandinavisch land was.  DJ Alex G van dansschool La Pachanga in Amsterdam was er toen ook bij. Wij waren collega salsa dansdocenten bij de grootste salsa school van Amsterdam en omstreken: La Pachanga. Hij en ik gingen samen met een groepje Amsterdamse dansdocenten en showdansers naar Stockholm om daar dansworkshops te volgen. Deze mensen kwamen voornamelijk uit Curaçao en Colombia.

Tijdens de lunch ging bijna iedereen weg. Iedereen, behalve ons klein groepje Amsterdammers op de dansvloer in de workshop zaal. Een aantal deelnemers – voornamelijk uit Zweden zelf – bleven ook bij ons hangen. Er stond op dat moment niemand achter de draaitafel. Dus Alex haalde 1 van zijn CD’s uit zijn CD mapje en plaatste die in de CD speler. Wij Amsterdammers begonnen meteen te dansen op de zoete klanken die keihard schalden in de bijna lege zaal. De andere gasten keken ons vol bewondering aan. En je kon ook aan ze zien dat ze geen flauw idee hadden van wat we eigenlijk aan het doen waren. Een van hen benaderde mij na ons dansje en vroeg: ‘Wat zijn jullie eigenlijk aan het dansen? Het ziet er ZO leuk uit!” Ik antwoordde:

“Dit is bachata. Uit de Dominicaanse Republiek.”

Dit is mijn 3de en laatste artikel over de Dominicaanse bachata. De bachata is onlangs tot Immaterieel Cultureel Erfgoed verklaard bij de UNESCO. In het eerste artikel heb ik de mogelijkheden van de Dominicaanse Republiek onderzocht om Bachata Sensual op een legale manier te verbieden. Die kun je hier lezen:  https://www.supersalsa.nl/2019/12/12/bachata-immaterieel-cultureel-erfgoed-vs-bachata-sensual/

En in deel 2 heb ik aan de hand van eerdere ervaringen onderzocht of er redenen zijn te bedenken voor het uitsterven van de traditionele Dominicaanse manier van bachata dansen: https://www.supersalsa.nl/2019/12/28/de-dood-van-de-dominican-bachata/

De Bachata Vlam

Bachata was redelijk onbekend in Europa anno 2002. Nu, 18 jaar later, heeft bachata niet alleen haar eigen dansscene ontwikkeld, maar er zijn zelfs meerdere bachata dansstijlen die de revue hebben gepasseerd: Western Traditional (met de zijwaartse basisstap waarvan Troy Anthony volgens eigen zeggen daar zelf ‘schuldig’ aan is!), Urban Bachata, Bachata Moderna, Italo Bachata of Bachatango (Tony Lara), Porno Bachata/Street Bachata (Gabriel & Bego van Factoria de Baile uit Spanje), RodChata (Bachata in Rueda de Casino format van Rodney Aquino), BachaSutra (Bachata gecombineerd met Kamasutra) en Wedstrijd Bachata om maar een aantal te noemen…

Elke nieuwe variant van de dans bachata had 4 belangrijke factoren als ‘zuurstof voor de vlam’ :

  1. De muziek. De evolutie van de bachata versnelde in de jaren ‘90 toen bachata muziek internationaal werd. Eerst door Juan Luis Guerra en daarna door Aventura. De muziek van Aventura uit hun album ‘We Broke The Rules’ uit 2002 (Obsesion!) kende ook de EERSTE verandering in de naam ‘bachata’. Men gaf hun muziek het predikaat ‘Urban Bachata’.
  2. De internationale salsa dans congressen en festivals. Deze hadden een blauwdruk en een formule bedacht die de promotoren van relatief onbekende dansstijlen zeer succesvol kunnen toepassen.  
  3. De dans achtergronden van deze danspioniers & vernieuwers. De salsa scene evolueerde snel door de toenemende deelname van mensen met een andere dans vooropleiding dan salsa. Eerst waren het de Stijl- en Latin dansers die de salsa veranderden naar hun eigen imago. Vervolgens gingen die salseros en salseras naar de ‘roots’ van salsa: Afro Cubaans dansen. En in de tussentijd kwamen steeds meer dansers met een (jazz/modern) ballet dansachtergrond de internationale salsa scene verrijken met hun superieure danstechnische vaardigheden.
  4. De populariteitswedstrijd. De dans ontwikkelde zich voornamelijk door de respons van de betalende klanten. Welke dansmoves krijgen het meeste applaus tijdens de shows en wedstrijden? Welke internationale dansdocenten produceren de meest aantrekkelijke dansmoves? Welke internationale dans docenten en choreografen hebben goede didactische vaardigheden? Welke hebben hun dansstijl op een degelijke wijze weten te standaardiseren? En welke docenten kunnen hun producten het beste aan de man brengen d.m.v. dans instructie video’s, DVD’s, YouTube, Instagram, Online Tutorials en andere social media?    

Het Vuur van Bachata Sensual

De bachata dansstijl die de grootste impact tot nu toe heeft gehad in de Westers georiënteerde Afro Latin dans scene is de Bachata Sensual. Deze is bedacht door de Spanjaarden Jorge ‘Korke’ Escalona Vazquez en Judith Cordero. Ik leid uit het volgende interview af dat Korke bachata begon te dansen net een jaar voor onze avontuur in Stockholm. In 2001. En Judith begon pas in 2008 met bachata. Beiden zijn daarvoor apart van elkaar met Salsa dansen begonnen. 

Korke begon in 2004 met bachata danslessen te geven. Bachata werd aan het begin van de jaren ‘00 alleen als onderdeel van salsa festivals geëxploiteerd.  Echter, de vraag naar ‘meer bachata’ bleef groeien. In 2008 is de eerste volledige internationale bachata festival in Sydney Australië georganiseerd. In Sydney. Australië. Niet op de Dominicaanse Republiek, maar in Sydney, Australië. Waar nu al wekenlang grote bosbranden woeden….

Maar goed. Alle bachata experimenten sneuvelden beetje bij beetje, tot er maar 4 overbleven: de Dominicaanse Bachata, Bachata Fusion/Moderna, Wedstrijd Bachata en Bachata Sensual. Wedstrijd Bachata is een combinatie van Bachata Sensual, wedstrijd Latin dansen en Salsa Cabaret. Zie hier Matteo & Federica in actie. Zij zijn de winnaars van de bachata danswedstrijd die werd gehouden tijdens de Bachata Day Congress 2019 in Milan, Italie.

De Vurige Afkeer voor Bachata Sensual

Veel mensen die liefhebbers zijn van de Dominicaanse manier van bachata dansen hebben een grote afkeer voor Bachata Sensual gekregen. Maar waarom dan? Laten we als voorbeeld 2 grote Bachata Sensual legenden nemen: Daniel & Desiree, ook uit Spanje. Dit is een demo die ze dansten tijdens het Parijs Bachata Festival 2019:

De voornaamste kritiekpunten zijn:

  • De dans ziet eruit alsof ze aan het droogn**ken zijn,
  • Er is bijna tot geen bachata dansen te zien,
  • Ze hebben geen respect voor de Dominicaanse cultuur,
  • Ze weten niets over de Dominicaanse bachata,
  • Het ziet er gewoon niet uit,
  • Ze zouden dit eigenlijk geen bachata mogen noemen,
  • Ze dansen op deze manier omdat ze Dominicaanse bachata te moeilijk vinden,
  • Ze zouden Bachata Sensual moeten verbieden.

De Lont in het Bachata Kruit Steken

De komiek en Youtuber Danny Pérez – dat onder het pseudoniem ‘Destino Positivo’ (Positieve Lotsbestemming) opereert – heeft vorig jaar deelgenomen aan de populaire danswedstrijd Dancing With The Stars in Costa Rica samen met zijn professionele danspartner Yessenia Reyes. Ze hebben op 3 november 2019 de halve finale bereikt. Maar hun bachata dans optreden van een paar dagen daarvoor bleek hen de nek om te hebben gedraaid. 

Hoe dan?

Op 27 oktober hebben ze Dominican Bachata gedanst. Niet raar aangezien Destino geboren en getogen is op de DR. Met name 1 van de juryleden genaamd Alex Costa had kritiek op hun dansstijl. Meneer Costa zei dat de danskoppel de bachata niet heeft gedanst zoals de bachata gedanst HOORT te worden: op de Europese Sensual manier. En dus niet op de Dominicaanse wijze zoals ze dat WEL hebben gedaan. Daardoor kregen ze toen bar weinig punten van de jury, waardoor hun gemiddelde ineens zakte. Verder hebben de juryleden gezegd dat het hun werk is om een oordeel te vellen op hun dans, en dat Destino deze hoort te respecteren. De dag daarna, dus op 28 oktober –  heeft ‘Meneer Positief’ een ‘rant’ video als antwoord geupload op zijn YouTube kanaal en op zijn Facebook pagina. Maar hij is wel slim genoeg geweest om helemaal niets te melden over de jury, de organisatie van DWTS of wat er de dag daarvoor is gebeurd. Het is in het Spaans, dus zal ik de kernpunten voor jou enigszins vertalen. Destino zegt:

Er zijn een aantal mensen die zowel bedrogen als in de war zijn.

De bachata is op de Dominicaanse Republiek geboren. Het wordt daar gecomponeerd. Het wordt daar gekruid. De dans werd daar uitgevonden. 100% van alle bachata zangers zijn Dominicanen. Ik geloof dat er geen 1 bachata zanger is die GEEN Dominicaan is! De muziekgenre is 100% Dominicaans! 

Een aantal Dominicanen zijn zelf schuldig aan de verspreiding van de Bachata Sensual. 

Persoonlijk vind ik Bachata Sensual heel erg mooi om te zien, maar het is in Europa door Europeanen uitgevonden omdat de Europeanen de vaardigheid en de snelheid missen om de Dominicaanse bachata te kunnen leren. 

De Dominicaanse bachata wordt met energie en met passie gedanst. Je danst zoals je wilt, want het is op deze manier dat wij het hebben uitgevonden. Het is op deze manier dat wij het beleven en ervan genieten.

Maar door de danswedstrijden in Europa hebben ze Bachata Sensual uitgevonden, en de mensen zijn voorgelogen! Ze denken dat DAT de echte bachata is! Dat je het zo hoort te dansen: met elegantie. NEE! Dat is een LEUGEN!

Als je op die manier op de Dominicaanse Republiek gaat dansen, dan zullen ze je raar aankijken. ‘Wat doen ze? Wat zijn ze aan het dansen?’ Want op de DR kent niemand die bachata dansstijl! Het wordt daar echt niet gedanst! Voor ons heeft het geen enkel betekenis! Want wij dansen de bachata niet op die manier. Wij dansen bachata met het het hart! Zoals men het VOELT! Want zo werd de bachata gevormd op de Dominicaanse Republiek!

Maar het is onze eigen schuld (Dominicanen), omdat wij hebben toegestaan dat andere nationaliteiten onze muziek op hun eigen manier commercialiseren. Daarom heb ik zoveel bewondering voor de Cubanen. De Cubanen zetten hun eigen dansstijl vast waar ze ook maar terechtkomen. Ze zetten hun Cubaanse Salsa vast. En de hele wereld moet zich aanpassen aan hun Cubaanse Salsa! 

Nee. Wij hebben toegestaan dat zelfs wij – als Dominicaan zijnde –  in het buitenland raar worden aangekeken wanneer we onze eigen bachata dansstijl dansen. ‘Nou, ze kunnen niet dansen,’ zegt men dan. Dan lijken wij Dominicanen raar wanneer we bachata dansen!

Let op, Dominicaanse Republiek! Laten wij onze eigen muziek commercialiseren, en ook hoe het gedanst wordt! Want wij zijn echt Dominicanen! En wij moeten aan de wereld laten zien HOE de bachata hoort te worden gedanst! Op ONZE manier! 

Ik heb niets tegen de mensen die geld verdienen met Bachata Sensual. Het is heel erg leuk en mooi, maar voor mij is het geen bachata.

De statistieken van deze YouTube video rant zijn indrukwekkend, maar niets vergeleken met hoe deze op Facebook heeft gepresteerd: meer dan 2,7 miljoen (!) weergaven. 35 duizend keer geliked. 4,7 duizend opmerkingen… 

EN MEER DAN 15.000 KEER GEDEELD!

De voornaamste reactie: DESTINO HEEFT GELIJK! F@CK BACHATA SENSUAL! 

Solo hay una bachata y se llama DOMINICANA

Solo hay una bachata y se llama DOMINICANA, la bachata para los dominicanos es una cultura, la “bachata sensual” en República Dominicana no existe.Mi Instagram👉🏿 https://www.instagram.com/destinopositivo

Posted by Destino on Monday, October 28, 2019

Ik zal hier niet eens ingaan op hoeveel van deze punten meneer ‘Positivo’ ongelijk heeft. Maar toch wil ik 1 dingetje adresseren. Onze eigen Bachata Passion danst zowel Dominican Bachata als Bachata Sensual. Ze hebben zelfs hun eigen ‘BP Stijl’ bachata. En er zijn steeds meer choreografen van internationale Sensual Bachata dansgroepen die ook Dominican bachata in hun choreo’s verwerken. En deze muziek dan?

https://www.youtube.com/watch?v=DU9ycyDmalg

Evolutie gedreven door aantal kliks

Mijns inzien wordt alle kritiek op Bachata Sensual voornamelijk veroorzaakt door de grote aandacht die deze zeer jonge dansstijl krijgt in het Westen als je deze vergelijkt met de Dominicaanse bachata. Je krijgt natuurlijk ook de poppetjes aan het dansen wanneer Bachata Sensual ineens de norm wordt bij juryleden die bachata danswedstrijden jureren in Latijns Amerika en in het Caribisch Gebied.

Maar… HOE kan dat nou?

Toen ik die video van Daniel en Desiree had gekeken (op 2 januari 2020) hadden er 75.532 mensen naar gekeken. Op 3 januari (s nachts) waren dat 79.491 mensen. En in de middag waren dat 82.936 views!  De video was op 25 november 2019 geupload. Als je door de YouTube playlist van Parijs Bachata Festival scrollt, dan zie je geen 1 film van Dominicaanse bachata dansen. 

Geen 1! 

Ik heb de HELE artiestenlijst doorgepluisd van PBF 2019. Er waren er 38 artiesten/acts op de lijst, met ‘more coming soon’. Van die 38 waren Anthony & Carla (ook bekend van de Fiesta Deluxe feesten van DJ Bripa hier in Nederland), Gaby & Estefy en Will MP de ENIGEN die de Dominicaanse bachata vertegenwoordigen op dit grote festival. Dat zijn er maar 3 (!) die Dominican Bachata dansen en daar ook workshops in kunnen geven. Ik zeg ‘kunnen geven’, want ik weet niet of ze dat daadwerkelijk gedaan hebben. Waarom niet? Omdat geen 1 van hen in de YouTube lijst voorkomt als je hun namen met daarachter ‘bachata workshop paris bachata festival 2019’ intikt. 

Neem nu de ‘koningin van de Dominicaanse bachata dans’ Jorjet Alcocer als voorbeeld. Haar video van haar demo na haar workshop Dominican footwork bij de Bachata French Kiss Festival 2019 heeft op 3 januari s’nachts ‘maar’ 6.130 kijkers gehad. Op 3 januari in de middag: 6.154 kijkers. En nu komt het: de video werd op 12 juni 2019 geupload. Dat is dus meer dan een half jaar geleden…

Ataca y La Alemana Te Extraño YouTube Video 

De YouTube videoclip van Ataca y La Alemana ‘Te Extrano’ die werd geupload in mei 2008 vormde naar mijn mening het keerpunt voor bachata dansen . Bachata veranderde toen van subcultuur van de internationale salsa scene naar de onafhankelijke bachata scene dat het nu is. Daarvoor hadden Troy Anthony & Jorjet Alcocer de heerschappij over de internationale bachata dans scene. Met Dominican Bachata. Zie hier een video van hen in 2007 met uitleg over hoe je Dominican bachata wel hoort te dansen, en ook wat niet wenselijk is. Op het moment dat ze deze video hadden gemaakt waren ze al 15 jaar (!) aan het dansen:

In een interview dat gedaan werd door Bachata NL in Amsterdam op 9 februari 2014 vertelt Jorge ‘Ataca’ Burgos van Island Touch Dance Company (in gezelschap van zijn zakelijke partners Tanja Kesinger en ‘El Tiguere’) hoe deze wereldhit tot stand kwam:

‘We hebben dat nooit verwacht. Het is grappig, want dat weekend hebben wij een salsa demo gedanst, want dat was eigenlijk waar wij ons op hadden gericht op dat moment. En we hebben een bachata show gemaakt omdat we een show nodig hadden om bij dat evenement binnen te komen. Dus zeiden we: “OK. Dit is onze bachata show, maar laten we ook een salsa demo doen.”En we hebben beide video’s geplaatst, denkend dat de salsa video de meerderheid van de aantal weergaven zou krijgen, maar het was eigenlijk het tegenovergestelde. De bachata video begon de meeste kijkers aan te trekken. En dat is wanneer we ons realiseerden dat dat dat de richting was die we moesten kiezen.’

Kijk zelf maar vanaf 2.36 minuten:

Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat dit de salsa show is waar Ataca het over had. Hoe dan ook: deze leuke salsa dans choreo van Ataca y La Alemana werd niet zoveel bezichtigd als hun bachata choreo van hetzelfde jaar:

https://www.youtube.com/watch?v=wYxWL094h5Y 

De Dominican Bachata als een Phoenix laten herrijzen in de Westerse Afro Latin dans gemeenschap door:

1. Mentaliteitsverandering

De mensen die van Dominican bachata dansen houden kunnen kiezen om begrip en empathie te tonen voor de Bachata Sensual dansers. Om begrip te krijgen is het handig als de Dominican bachata dansers nagaan of de Bachata Sensual dansers echt niets afweten van de Dominicaanse cultuur. Of dat ze inderdaad Dominican bachata te moeilijk vinden. Kennis vergaren door empirisch onderzoek. VRAGEN stellen, dus.

Wat ook helpt is de ‘iedereen is anders, en dat is OK’ mentaliteit eigen te maken. Bijvoorbeeld:als hetero vrouw/man kun je ervan walgen wanneer je 2 vrouwen/mannen midden op straat ziet tongzoenen, maar je gunt het hen en je respecteert hen. Want ze zijn OK zoals ze zijn, en ze hebben dezelfde recht als jij om gelukkig te zijn. Leven en laten leven! Maar ik kan me goed voorstellen dat dit Westers links liberaal concept heel erg moeilijk kan zijn voor een bevolking dat een hele discussie voert over de vermeende homoseksuele geaardheid van Prince Royce…

Een goede (basis) onderwijs is een MUST. Een goed onderwijssysteem helpt meestal goed tegen zaken als stereotypering, xenofobie en een chronisch gebrek aan kritisch denkvermogen. Over onderwijs gesproken: dit is een goed artikel over de Denen die empathie als verplicht vak in het lager onderwijs heeft geïntroduceerd: https://maisonslash.be/storyteller/in-denemarken-volgen-kinderen-op-school-verplicht-het-vak-empathie

Kijken naar de balk in de eigen ogen. Sommige bachata liedjes zijn eigenlijk illegale covers van populaire Colombiaanse Vallenato en Cumbua liedjes. De Vallenato wordt ook beschermd als Immaterieel Cultureel Erfgoed bij de UNESCO… 

2. Een Jaarlijkse World Bachata Festival in Santo Domingo, Dominicaanse Republiek! 

In mijn vorige artikel heb ik het over de 1ste World Salsa Congress in San Juan Puerto Rico (1997) gehad. Puerto Rico is daardoor een soort van Mekka geworden voor alle salsa dansers wereldwijd. Mijn voorstel is om hetzelfde te doen, maar voor bachata. En dan op de Dominicaanse Republiek! Bijna alle ingrediënten zijn aanwezig om een hete bachata soep te koken:

a. De “1st Latin Dance Promoters Summit” werd gehouden in Boedapest van 4 t/m 6 september 2019. Dit was de eerste vergadering van een stuk of 10 grote Afro Latin dans festival en congres organisatoren. Hun doel: intensieve samenwerking. Hun slogan: ‘Uniting the world through dance’.

b. Ik ben van mening dat zij een leidende rol hierin kunnen hebben om de 1st World Bachata Festival succesvol te organiseren.Er zijn genoeg Dominican bachata dans experts en organisatoren buiten de Dominicaanse Republiek die ook een leidende rol hierin kunnen hebben. Ik noem bijvoorbeeld de organisatoren van de dominicaanse bachata festivals zoals Sammy ‘El Magico’, internationale dominican bachata sterren zoals Troy Anthony & Jorjet Alcocer, organisatoren van bachata festivals op de DR zelf zoals Vesa Parkkari (de ‘Ambassadeur van de Bachata’ en organisator van de eerste Dominican Republic Bachata Festival op de Dominicaanse Republiek https://www.domibachata.com/ins/Vesa/vesa.html) en Europese bachata dansdocenten & kenners van de DR zoals de Nederlandse Nucita de los Santos Vasquez van Leuveren die de ‘Dominican way of life’ op de DR zelf en hier in Europa verkoopt. En natuurlijk Adam Taub, die zowel een danser als een bachata dans historicus is. Belangrijk: de Dominicanen zelf erkennen Adam als een expert. Zie hier een YouTube video van hem met daarin 7 vrouwen die de Dominicaanse bachata dansen. Op 5 januari 2020 was het 72.321 keer bekeken, en het werd op pas op 11 december 2019 geupload. Niet slecht voor minder dan een maand tijd!

https://www.youtube.com/watch?v=ZMyENyiEFm4

c. In plaats van alleen maar een weekend zouden de mensen van punt 1 en 2 beter een hele week kunnen organiseren. Naast het dansen zelf krijgen de deelnemers dan ook lezingen over de geschiedenis van de dans, en feesten met daarbij concerten van de grootste bachata artiesten. Een belangrijk onderdeel van het pakket is de ‘Sightseeing & Dominican Experience Dance Trips’. En vooral: GRATIS toegang voor de lokale bevolking! Geldelijke bijdragen worden gedoneerd aan de bachata dansscholen terplaatse en er worden workshops voor hen georganiseerd ter bevordering van hun didactische vaardigheden (Bachata Teacher’s Seminars). Projecten voor goed onderwijs worden actief gesteund zoals Engelse lessen, administratie en het gebruik van social media als reclamemiddel. Lokale media zoals de nationale radio en TV kanalen worden actief bij het festival betrokken. De Dominicaanse bachata dansstijl wordt gecanoniseerd. Maar in plaats van de andere bachata dansstijlen te discrimineren zorgen de organisatoren ervoor dat ALLE bachata dansstijlen gevierd worden en een prominente plek krijgen. Er worden dus workshops & shows in al deze bachata stijlen gegeven. De bedoeling is dat wanneer de buitenlandse deelnemers (dansdocenten, choreografen en showdansers) teruggaan naar hun eigen landen, dat ze dan de basis van al deze stijlen beheersen. Het resultaat zal zijn dat al deze vormen bekend en gerespecteerd worden. Dat er geen beste manier is om bachata te dansen, maar dat er ‘voor ieder wat wils’ bachata ontstaat.

3. Bachata © 

Als het goed is hebben jullie gezien dat ik de bekende bachata dans video van Ataca y La Alemana van 2008 niet in mijn artikel heb verwerkt. Waarom niet? Omdat er een © staat achter de titel van de YouTube video staat met een waarschuwing in de omschrijving. Copyright dus. Ik kan de video niet gebruiken zonder eerst toestemming te vragen – en deze te krijgen (!) – van de eigenaren van de video. Hetzelfde geldt ook als ik Zumba © of Salsation ©  danslessen zou willen geven. Dat gaat niet zomaar. Dus misschien is het inderdaad een goed idee voor de regering van de Dominicaanse Republiek om de bachata als dans te patenteren. Maar om dat te bereiken moet wel een degelijke organisatie achter het merk ‘bachata’ staan: juridisch dichtgetimmerd, technisch zeer bekwaam en een expert in product exploitatie. Deze zou de Dominicaanse overheid zelf kunnen regelen met behulp van adviseurs en andere experts. Ze zouden bijvoorbeeld advies kunnen vragen aan Ataca y La Alemana van Island Touch Dance Academy ©  !  

Island Touch Dance Academy ©  als Model

Ataca vertelde ook in dat interview in 2014:

‘Er zijn zoveel dingen die we willen vanuit het perspectief van onze onderneming en van onze persoonlijke perspectieven. We willen gewoon de beste bachata bedrijf zijn die we kunnen worden! […] We willen goede dansers ontwikkelen, speciale instructeurs, goede materiaal en goede choreografieën bieden. […] JA! We willen teams over de hele wereld, we willen online lessen geven, we willen evenementen over de hele wereld organiseren. We willen werken met kinderen. Er zijn zoveel verschillende dingen die we willen doen! En dat is slechts een kleine opsomming van alles wat we eigenlijk aan het opzetten zijn voor de toekomst.’

Dat was dus in 2014. Nu, 6 jaar later, heeft Island Touch Dance Academy © al deze doelen allang bereikt. Kijk zelf maar https://islandtouchdance.com/ 

Aanstaande donderdag zal ik Amanda Torres assisteren bij haar 2de bachata danscursus ‘Ataca y La Alemana Dance Style’. Amanda heeft het online docenten programma aangeschaft en is door hen gecertificeerd. Island Touch Dance Company werkt samen met World Mastery voor deze online dansinstructie programma’s: https://www.world-mastery.com/
Nita Loeffen van Bachata Fuego geeft danslessen in Ataca y La Alemana hun bachata dans choreografie. En DJ Tinta geeft ook bachata danslessen vanuit de officiële syllabus van Ataca y La Alemana.

En vergeet niet dat ik nu alleen maar praat over wat er hier in Nederland gebeurt. Maar Island Touch is WERELDWIJD bezig!

Conclusie

De Dominicaanse manier van bachata dansen kan internationaal (weer) tot grote hoogten komen als alle partijen die in dit artikel genoemd zijn samen met anderen zouden samenwerken ‘to Make Dominican Bachata Great Again!’

En passant kunnen deze oplossingen ook als blauwdruk worden gebruikt voor de Kizomba vs Urban Kizz probleem (de 1ste World Kizomba Festival in Luanda, Angola), de Cubaanse Salsa vs de Amerikaanse stijlen (de 1ste World Cuban Salsa Festival in Havana, Cuba) en voor de Braziliaanse Zouk vs de Frans Caribische Zouk (de 1st World Zouk Festival in Basse Terre, Guadeloupe).

We zijn tot het einde gekomen van mijn trilogie en ook van deze superlange artikel. Er is veel onderzoek gedaan en ik ben blij met het resultaat. Hopelijk vond jij het leuk. Als dat zo is, dan wil ik je vragen of je anderen naar dit artikel wilt verwijzen die niet alleen maar problemen aankaarten, maar die ook geïnteresseerd zijn in praktische oplossingen.

Y que viva la bachata de todos los estilos! ( En lang leve de bachata van alle stijlen!)   

Eerste Voorronde NK Salsa 2019 in Alkmaar!

De spits is eraf: de voorronde van het NK Salsa 2019 vond plaats op zaterdag 2 februari in het drukke Danscentrum De Bruijn-Bonel in Alkmaar. Salsa Belang van Annetje Riel organiseert deze kampioenschappen voor de 4de keer, en dit jaar doet ze het samen met Dance Promotions. Nu kan je als winnaar of finalist van het NK Salsa ook naar buitenlandse wedstrijden worden uitgezonden (!)

Annetje legt zelf in de volgende video het e.e.a. over de nieuwe opzet en de toekomstplannen van het NK Salsa:

De sfeer was goed. Rond negenen was het nog wat rustig, maar het werd snel druk. Toen ik arriveerde waren de wedstrijddansers flink bezig met oefenen, hun kleding en dergelijke. De sfeer was goed. Lekker relaxed. Wat me wel meteen opviel was het aantal deelnemers: veel te weinig als je het afzet tegen de grote hoeveelheid mensen die salsa dansen in Nederland. Maar dat mocht de pret niet drukken 🙂 Het werd ineens wel heel erg druk!  

Marianne van salsa dansschool Sizzling Salsa organiseert deze voorronde nu voor de 3de keer. Ze kwam af en toe in het oefenruimte kijken of alles goed liep, en het e.e.a. afstemmen met Annetje. We hebben de eigenaar van de grootste salsa dansschool van Alkmaar en omstreken uiteraard ontzettend gefeliciteerd met het heuglijk feit dat ze 5 kilo’s is afgevallen binnen 1 maand 🙂

En nu volhouden Marianne!

Annetje was druk bezig met allerlei paperassen. De jury moest weer goed geïnstrueerd worden en het programma moest aan alle deelnemers duidelijk worden gemaakt. Ze moest ook nog de hele boel mooi bij elkaar praten en ook nog de nummers draaien voor de wedstrijd. Geen makkelijke opgave dus, maar wel eentje waar ze meer dan genoeg ervaring voor heeft.

De deelnemers hebben ontzettend goed hun best gedaan. Er waren 4 danskoppels bij de amateurs. Op dat moment misten we de koppel voor Master on1 en de heer die zich bij de categorie ‘Salsa Solo’ had ingeschreven. Annetje vertelde dat de amateurs na de eerste ronde zouden worden ingedeeld in de nieuwe categorie ‘newcomers’ (voor de minder ervaren dansers) en ‘prechamps’ (voor de ‘diehard’ salseros). Ik kende 1 van de deelnemers – Sander van der Linden – nog van vorig jaar. Wij hadden toen heel lang samen in de auto gezeten vanaf Amsterdam Sloterdijk naar Woerden. Hij kan goed dansen. Zodoende wist ik dat het een grote flater voor hem zou zijn als hij en zijn partner Sandra niet bij de Prechamps zouden worden ingedeeld. Ik verzin het niet: Sander & Sandra!

Tot mijn blijde verrassing verschenen ineens Roos (waar ik de salsa kampioenschap in de categorie ‘Master on1’ mee heb gewonnen in 2017) samen met haar vriend William Broekhof in de achterzaal van danscentrum De Bruijn-Bonel. Zij gingen als enige koppel meedoen in de categorie ‘Master on1’. Ik heb ze uiteraard veel samen zien dansen bij de Fiesta Deluxe feesten in Hoofddorp en vond ze altijd goed samen dansen. En tijdens het oefenen ‘backstage’ zag ik dat wat zij samen deden veelbelovend uitzag 🙂

De Juryleden:

De avond ging van het ene verras moment in de andere. Dat Mechteld Sterk jureerde wist ik al. Zij is een uitstekende hoofd jurylid die het hoofd koel kan houden en knopen kan doorhakken. Ik had een vermoeden dat salsa dansdocent Wil Strik ook zou jureren, en dat was ook zo. Maar ik had Marco Schreuder niet verwacht. Hij is de eerste salsa danskampioen van het nieuwe NK Salsa. In 2016 werd hij winnaar in de categorie ‘Master’ samen met Cinnamon van der Aakster die nu salsa danslessen geeft bij Latin Club Fiesta. Hij kon niet alleen jureren, maar volgens zijn eigen zeggen kan hij ook MC-en. Wil had gesuggereerd dat ik dat ook op dat moment zou moeten doen, maar ik vond mijn rol als ‘support’ voor de deelnemers al meer dan genoeg voor die avond.

Jury:

Mechteld Sterk, Marco Schreuder en Wil Strik

Rond vijf voor tien kon ik dus aan de bak. De man van de Salsa Solo – Alessandro – was er nog niet. Hij was ergens tussen Heerenveen en Alkmaar keihard aan het rijden. Het werd spannend. We wisten niet of hij op tijd zou komen. Alessandro werd als laatste ingedeeld. Annetje had de groep bij elkaar verzameld en alle regels verteld. Ik heb de deelnemers gevraagd om in een cirkel te staan met elkaars handen vast. Ik sprak hen aan over het belang van hun deelname aan de wedstrijd voor salsa dansend Nederland, en hun rol als salsa ambassadeurs. Na een keiharde yell waren ze klaar voor de strijd…

DE WEDSTRIJD

Tijdens de eerste ronde van de amateurs was het voor iedereen al duidelijk dat Sander en Sandra een klasse apart waren. Hun gebruik van de ruimte (veel lopen), hun muzikale timing (het goed gebruiken van de breaks) en hun algehele uitstraling maakte dat zij met kop en schouders boven de rest uitstaken. Bij de 3 overige koppels was het duidelijk dat Svetlana Tsjokoerova en Dion meer problemen hadden met het houden van de ‘1’ dan de overige paren. Dat zou een probleem worden, ondanks dat ze mooi samen dansten. Mijn ogen waren meer gericht op Jessie Castricum en Evelien van Steen. Zij zijn het eerste koppel die als ‘Same Sex’ meedoen aan het NK Salsa. Bijna elke woensdagavond zie ik ze samen dansen in het gratis salsa cafe van Podium Victorie, waar ik salsa en bachata danslessen geef voor Sizzling Salsa. Ze zijn goed. Jong en fanatiek. Marianne had me ingefluisterd dat ze volgend seizoen bij mij komen lessen. En dat geldt ook voor Anouk Schouten samen met haar partner Rick Boekel.

Daardoor heb ik extra goed gekeken naar deze 2 koppels!

UITSLAG AMATEURS:

In de categorie ‘Newcomer on1’:

1 Anouk Schouten & Rick Boekel

2 Jessie Castricum & Evelien van Steen

3 Svetlana Tsjokoerova & Dion Holvast

UITSLAG PRECHAMP

En in de categorie ‘Prechamp on1’:

Sander van der Linden & Sandra Roelofs

50+

Richard Kruit en Mirande Joostens zijn mijn cursisten bij Sizzling Salsa. Niet alleen daarom vond ik het spannend, maar ze moesten ook nog strijden tegen de salsa dans kampioenen van vorig jaar: Richard Ottenbros & Sandra Verhoeven!

Muzikaliteit

De jury let op veel dingen. Maar ik let vooral of de paren in de maat blijven dansen. Annetje vond het leuk om een paar ‘curve ballen’ te lanceren in de vorm van liedjes met een onregelmatige beat en waarbij de ritme niet altijd goed te horen is. En dat bleek nou een net iets te grote uitdaging voor de meeste danskoppels. De 1 na de andere ‘trapte’ erin. En dat is niet erg, maar dan moet je ook snel de goede maat terug kunnen vinden. Ik hanteer een maximum van 2 bases ( = 2 keer 8 tellen). De 50 plussers bleven naar mijn gevoel te lang in de 5 ‘hangen’. Maar dat deden beide dansparen tegelijk en bijna even lang. Ik vond het grappig om te zien. ‘Mijn’ 2 kanjers hebben deze keer niet kunnen winnen, maar ze hebben nog een kans om het helemaal goed te maken in de finale!

UITSLAG AMATEURS 50+:

1. Richard Ottenbros & Sandra Verhoeven

2. Richard Kruit en Mirande Joostens

Echte Masters on1

De rest van de amateurs hadden dat probleem ook, maar William en Roos (gelukkig) niet. De verandering in de muziek werd meteen opgemerkt door de danskoppel, en de correctie was heel erg subtiel. Maar dat mag ook wel als je met ‘Master on1’ meedoet. En dat is niet altijd zo geweest. Deze ‘Masters on 1’ zijn ECHTE meesters op de 1ste tel van de muziek! 🙂

Maar even terugkomend op de 50 plussers (beter bekend als ‘The Battle of the Richards’): de voormalige kampioenen bleken toch een maatje teveel voor mijn pupillen. Maar dat geeft niet, want ze gaan beiden naar de finale waar ze elkaar weer tegen zullen komen. EN… Er komt NOG een danskoppel meedoen uit Almaar. Van Sizzling Salsa! Ben benieuwd hoe het tijdens de finale afloopt!

UITSLAG MASTER ON1

William Broekhof & Roos Dormaar

Zie hier Roos en William, dansend op het nummer ‘Azafata’ ( = Stewardess ) van de man die Salsa on1 wereldwijd populair heeft gemaakt: Johnny Vazquez! https://www.facebook.com/annetje.riel/videos/a.10215516047207301/10215516136569535/?type=3&theater

De Solo van Alessandro!

Het was de moeite waard om op Alessandro te wachten. Hij heeft zijn eigen unieke dansstijl en expressie. Daar hou ik natuurlijk van! Vorig jaar heeft hij meegedaan met ‘Zorro’ als thema. Dat mis ik wel een beetje in de huidige salsa scene: shows met een duidelijke thema en/of met een verhaallijn. Hoe dan ook: hij trad als laatste op. Zijn danskunsten (of was het toch ook zijn gespierde lijf?) bracht vooral veel dames hun hoofden op hol. Luid geschreeuw en kreetjes wisselden elkaar regelmatig af.

Dat belooft wat voor de finale!

UITSLAG SALSA SOLO

Alessandro Peddis

De volgende voorronde van het NK Salsa 2019 vindt plaats in Rosmalen op 22 februari. Deze wordt gehost door Salsa LA!

EXTRA! EXTRA! EXTRA!

Er is een nieuwe locatie voor de voorrondes van het NK Salsa erbij gekomen: Salsa Tipica uit Nijmegen! Van harte gefeliciteerd aan Femke Bernabela, de eigenaar van deze illustere dansschool! Femke is een voormalige Nederlandse salsa danskampioen en top docente!

Afbeelding kan het volgende bevatten: 2 mensen, lachende mensen, tekst

Mijn Eerste Wedstrijd Danservaring!

Het gebeurde op een vrijdagavond in 1987. Ik liep boos weg. Nou, ‘boos’? Nee. Pissed off!  Ik MOEST weg! Weg van dat podium waar het net zo mis was gegaan. Gefrustreerd en met veel zelfmedelijden wurm ik me tussen schreeuwende tieners heen. “Laat me alsjeblieft met rust!”, denk ik. Maar ik zeg niks. Handen kloppen me op mijn rug en ik hoor heel vaag bemoedigende woorden zoals: “We hebben het goed gedaan hoor!”, en “We maken nog een kans! Echt waar!”

Maar op dit moment moet ik daar niets van hebben. Ik ruk me los uit de kleine menigte en zet het op een sprinten. Ik versnel langs de barakken van het Maria Immaculata Lyceum (MIL) heen en spring door een gat in het hek. Voor 1 van de lokalen van het aangrenzende Maria College aangekomen besef ik ineens dat niemand mij volgt. Ik sta hijgend stil. Mijn hart bonst tot in m’n keel.  Ik laat me rustig zakken langs de muur van het MAVO klaslokaal.

Zweet en tranen mengen zich op mijn gelaat. Het zout en de gel van mijn mislukte wetlook prikken in mijn ogen. Ik kijk omhoog naar ‘mijn’ vertrouwde sterrenhemel en haal diep adem. Terwijl ik de zwavellucht afkomstig uit de lange uitlaatpijpen van de ISLA raffinaderij steeds rustiger in- en uitadem denk ik in een constante loop:

“How the f@ck did this happen?”

Ik ben pas 18 jaar oud en heb net dik gefaald als choreograaf van de eerste showgroep die ik ooit getraind heb. We doen op dat moment mee aan de playbackshow danswedstrijd van het MIL op Curaçao.

Wat was het geval?

Nou, ik zat op dat moment in HAVO 5 op het MIL. Een paar maanden daarvoor hadden Luis Felipie, Allen Tromp, Amanda van Doorn, Angelo Casseres, Aldrin en ik een choreo gedanst van Janet Jackson “Control” op het podium van de MIL tijdens een fundraising evenement dat werd georganiseerd door de KEY Club. Mijn vriendinnetje Raisa en ik waren toen leden van deze jeugdafdeling van de KIWANIS Rotary Club. Ons optreden was een grandioos succes! En zo veranderde ik op school plotsklaps van ‘nerd’ in een ‘danser’. Trouwens, dat was een rol die ik helemaal niet heb gewild. Ik was eigenlijk heel erg verlegen. Ja, je gelooft het niet, maar het is echt waar! En ik was een heel erg druk mannetje, hoor! (Was?). Maar goed. Ik had dus de fout gemaakt om Raisa over ons dans groepje te vertellen. Zij had mij overtuigd om de groep te vragen om voor de fundraising te dansen.Dat hebben we gedaan, maar dat zou me NOOIT meer gebeuren…       

Ongeveer een week voor ‘Het ‘Incident’…

Raisa had me verteld dat haar vriendin Lisaira heel graag mee wilde doen met de aanstaande playbackshow danswedstrijd. En dat ze een groep vrienden had die allemaal als achtergrond dansers samen met haar mee wilden dansen. Zij wilde ‘Control’ van Janet Jackson dansen en ze wilde dat IK hen ging trainen!

“Wat? Mooi niet!”, zei ik. “En wie willen dan allemaal met Lisaira meedansen?” “Nou… Steven Coffee,” begon ze. “Hij kan echt goed dansen hoor!” Voordat ik iets daar tegenin kon brengen ging Raisa verder met namen noemen: “… en Gerald.” “Wie?”, schreeuwde ik bijna. “Gerald FRAAY? De DJ?” Nee. No way, Raisa! Dit zijn allemaal VWO-ers! Ze KUNNEN niet eens dansen! En Gwendell Foendoe dan?” (Gwendell Foendoe was klassiek getraind en was wekenlang bezig met zijn eigen showteam klaar te stomen voor de winst). “Nee, ik doe het NIET hoor! ECHT NIET!”, zei ik resoluut.

Punt.

Woensdag, 2 dagen voor ‘Het Incident’…

Het was pauze. Raisa nam me ineens bij de hand mee en zei heel lief: “Kom je mee? Ik moet je iets leuks laten zien.” Haar lieve stem en glimlach deden me altijd smelten. Ik dacht dat we gingen zoenen. We staken het schoolplein over richting het geschiedenislokaal. Maar de ramen waren potdicht. Ik vond het een beetje verdacht. “Dat is vreemd.” Iets klopt niet.” “Het is een verrassing.” “Maar ik hou helemaal niet van verrassingen!” We liepen naar binnen. De deur werd meteen achter onze ruggen dichtgedaan. Door het felle zonlicht van buiten moesten mijn ogen even wennen aan het donkere klaslokaal. Maar toen het mij begon te dagen wie daar allemaal stonden riep ik: “Nee, nee, NEE!” Dit gaat ECHT niet gebeuren!”

Maar het was al te laat..

Vrijdag, ongeveer 3 uur voor ‘Het Incident’…

We hadden de choreo pas op vrijdagmiddag af met nog een paar uur voor ons optreden resterend. De choreo werd maar 1 keer redelijk goed gedanst. Maar iedereen juichte en was in opperste stemming. De kids waren wel zenuwachtig. Sommigen – waaronder Lisaira – begonnen te twijfelen. Ik zei: “Jongens, luister. Het komt helemaal goed. Ik ken de choreo uit mijn hoofd. En ik maak NOOIT fouten! Dus kijk maar naar mij als je het niet meer weet. We’re in control, and we love it! We gaan winnen!” Na een gezamenlijke yell gingen we allemaal naar huis om ons gereed te maken voor de wedstrijd…

‘Het Incident’!

Er deden toen 12 groepen mee aan de playback danswedstrijd. Het schoolplein was tjokvol met honderden enthousiaste tieners. Toen wij het podium opkwamen begon het publiek keihard onze namen te scanderen: Als ik een rood hoofd kon krijgen, dan was het toen echt vuurrood geweest. Ik ging schuin achter Lisaira staan zodat alle dansers mij van alle kanten konden volgen. Al bij de eerste noten van Control begon het publiek te schreeuwen. En het bleef maar schreeuwen. Alles ging goed..

Ik hoop dat jij – lezer – de film ‘Black Panther’ al gezien hebt. Weet je de scene waar Okoye tegen T’Chala zegt “Don’t freeze!” en hij antwoordt met “I neva freeze!”? En dat hij later toch ‘bevriest’?

Nou, dat gebeurde met mij dus ook. Ik had een black-out van jewelste voor het eerst in het 4 jaar dat ik show danste!

Mijn black-out duurde heel even. 4 bases max. Door mijn ervaring kon ik de draad weer snel oppakken. Maar dat gold niet voor de rest van the ‘Janet Dance Crew’: de dansers bleven als domino’s achter fouten maken. Er leek geen einde aan te komen aan het geklungel! Ondanks alle gemaakte fouten kregen we alsnog een daverend applaus van het publiek. Ondanks dat had ik direkt na afloop alleen maar 1 gedachte: “Ik moet hier weg!”

En daar zat ik dan. Mezelf de schuld van alles  gevend. “Dan zal ik maar helemaal stoppen met dansen,” zei ik hardop. En ineens zag ik de superhelden waar ik zo gek op was voor me staan. Helemaal stil. Het leek alsof ze me iets wilden vertellen. Wat wilden ze dan? Ik dacht: “Wat zouden Clark Kent of Bruce Wayne nu gedaan hebben?” Dat wist ik niet.

Maar 1 ding wist ik zeker: zij zouden de rest van de Justice League NOOIT in de steek laten! Met dat inzicht kreeg ik ineens grip op de hele situatie. 

“I wanna be the one in Control!”

En zo liep ik rustig terug richting podium. Klaar om het team te troosten en hen steun te bieden.

“We hadden verloren, maar we zijn wel vrienden geworden. En dat was het allerbelangrijkste!”

Raisa kwam me als eerste tegemoet. Ze ging met me zitten op de rand van een grote bloembak achter de barakken. Terwijl ze mij troostte en moed in sprak hoorden we de MC luidkeels aankondigen dat onze groep door was naar de finale! We keken elkaar stomverbaasd aan, sprongen op, en renden als gekken rond met een smile van hier tot Tokyo op onze gezichten. We MOESTEN Lisaira en de rest te METEEN vinden. Er was nog hoop! Gelukkig vonden we elkaar weer snel. Een aantal had zich  omgekleed en was klaar om naar huis te gaan. Maar gelukkig was iedereen er nog. We gingen met z’n allen samen het podium op en dansten deze keer de sterren van de hemel 🙂

De groep van Gwendell Foendoe had (natuurlijk) gewonnen met hun jazzballet choreo op ‘Running With The Night’ van Lionel Richie. Maar wij werden wel mooi 2de! En nog belangrijker: we zijn samen de uitdaging aangegaan en zijn daardoor een mooie ervaring rijker geworden. Een ervaring die in ieder geval mijn danscarrière voor de rest van mijn leven zou definiëren.

In vogelvlucht

Kort daarna heb ik Corinne Hoeve getraind voor haar deelname aan de Miss Nashonal verkiezing. Ze heeft ‘Miss Talent’ gewonnen door de choreo die wij met z’n tweeën hebben gedanst: ‘Pleasure Principle’ van (jawel): alweer Janet Jackson. Toen de grote choreograaf van Curaçao – Cezario Jean Louis – door omstandigheden niet kon komen heb ik ook zelf een groeps choreo bedacht voor alle deelneemsters van de schoonheidswedstrijd. Daarna heb ik de Janet Jackson choreo geleerd aan een groep leerlingen van het Radulphus College. Zij hebben gewonnen. Ik heb meegedaan met een Michael Jackson danswedstrijd: die heb ik toen ook gewonnen in club La Mirage (?) in Punda. En zo begon ik mijn eerste voorzichtige stappen te nemen als dansdocent en ook als choreograaf…

Op 30 oktober 2017 – precies 30 jaar na Het Incident – vierde ik dat ik al 20 jaar lang salsa danslessen geef. In september van dat jaar vierde ik dat ik al 8 jaar salsa workshops geef aan tieners in heel Nederland voor Cross Your Borders. Op 5 mei 2017 ben ik – dankzij Roos – Nederlands Salsa dans kampioen geworden in de categorie “Master on1’. In datzelfde jaar werd ik lid van het Internationale Dans Comité CID. Voor mij is dat het hoogst haalbaar. Once a nerd, always a nerd 😉 En ik ben met Super Salsa begonnen om de superhelden te eren die mij ontzettend veel hebben geholpen met overleven onder soms zeer zware omstandigheden, en die mij nog inspireren om anderen te helpen met het halen van hun hoogste (dans) idealen. De film Justice League is in november van 2017 uitgekomen. Die was niet helemaal wat ik verwacht had. Maar Superman was alleen “able to leap tall buildings in a single bound” in comics door zijn schrijvers Jerry Siegel en Joe Shuster voordat de gebroeders Fleischer hem ‘vliegkracht’ hadden gegeven in hun korte bioscoopfilm animaties 🙂

Moraal van het verhaal?

Een jonge danser kan veel leren door mee te doen aan wedstrijddansen. Niet alleen het dansen zelf, maar ook karaktervorming (discipline, doorzettingsvermogen & eigen grenzen verleggen) en sociale vaardigheden (kameraadschap & empathie) zijn vaardigheden die een jonge geest ook kan leren door het meedoen aan danswedstrijden. Natuurlijk zijn er ook nadelen. Maar dat is met bijna alles zo. Bijvoorbeeld: Oxytocine zorgt aan de ene kant voor het ‘liefdesgevoel’, maar aan de andere kant is het ook mede verantwoordelijk voor rechts extremisme en populisme. En zuurstof is eigenlijk een zeer giftige gas, maar eentje waar wij niet zonder kunnen. Het leven dat ongeveer 3,8 miljard jaar geleden op Aarde is ontstaan wist in een paar miljoen jaar tijd het corroderende zuurstof iets van levensbelang te maken.

‘What doesn’t kill you will only make you stronger!’

‘Loque no mata engorda!’ (Wat je niet doodt, maakt je dikker).

Jose Alberto ‘El Canario’: “Yo soy artista! A mi me hace la crítica! (Ik ben een artiest! Kritiek is wat mij [groot] maakt!).

Enne…

Zorg dat je geen lucht vol met zwavelverbindingen richting wedstrijddansers blaast. Geef hen liever wat zuurstof. Dat hebben ze hard nodig. Letterlijk en figuurlijk 😉