Discriminerende Blanke Cubanen!

Raúl Castro, de huidige president van de communistische Cuba, was gisteren voor de laatste dag officieel aan de machtMaar wat heeft Cuba nou voor ons salsa dansers ECHT betekent?

Op bladzijde 57 van het boek “SALSA, Musical Heartbeat of Latin America” van de auteur Sue Steward staat (vrij vertaald uit het Engels): “Rond het einde van de 50-er jaren kochten veel Cubaanse musici enkeltjes van Havana richting New York (stad). Ze vestigden zich in Spanish Harlem (Spaans Haarlem!) en in de spaanstalige gemeenschappen van Brooklyn en the Bronx.” Die Cubanen hebben hun muziek geleerd aan de Portoricanen die al vanaf het begin van de 20ste eeuw daar woonden. Zie hier de geboorte van salsa muziek in de jaren ‘60.

Maar door de machtsovername door de Castro’s in 1959 gebeurde iets fantastisch voor ons dansers in Cuba.

Wat dan?

Om te beginnen: de negroïde en gemengde bevolkingsgroepen mochten (eindelijk!) deelnemen aan de dansfestijnen die daarvoor exclusief waren bedoeld voor de discriminerende blanke rijke elite!

Rueda de Casino

Voor mij is de ‘Rueda’ de meest sociale dans binnen de salsa. Een populaire mythe doet ons geloven dat de dans ‘La Rueda de Casino’ haar oorsprong vindt in de Cubaanse casino’s waar Cubaanse dansers danslessen gaven aan Amerikaanse toeristen die in de casino’s van Havana gokten, vrouwen prostitueerden en naar (dans) shows keken. Echter, historisch onderzoek heeft uitgewezen dat de echte oorsprong van de Rueda de Casino ligt in de ‘quinceanjera’ viering: de aristocratische blanke Cubaanse meisjes kregen een groot feest als overgangsritueel op de dag dat ze 15 jaar oud werden. Deze feesten werden meestal georganiseerd in privé sportclubs of in danshallen (salons) die ook ‘casinos’ werden genoemd. Toegang tot deze clubs waren streng verboden voor ‘jente de raza’. Het dansgedeelte van zo’n feest werd gehouden voor kinderen van tussen de 13 en 18 jaar oud. De danspasjes werden van tevoren gechoreografeerd en geoefend. De dansparen die in een cirkel dansten begonnen meestal met een Wals. Dan werden Danzons door een live orkest gespeeld voor een wisseling van kledij. Het echte feest barstte daarna los met Cha-cha-cha’s. Dit gebeurde in de jaren ‘50. Na de Cubaanse Revolutie kregen jonge zwarte soldaten en studenten uit het binnenland van Cuba eindelijk vrije toegang tot deze feesten. Deze zwarte jongeren gingen terug naar het binnenland met het geleerde, en mixten de Rueda de Casino met de andere dansstijlen die er al waren.

En vanaf 1978 kreeg de Rueda de Casino een nieuwe impuls op Cuba door danswedstrijden die werden georganiseerd op de nationale TV zender. Wat dat betreft houden de huidige Cubaanse kampioenen Nick Için en Rachel een mooie traditie in stand hier in Nederland 😉 Op 12 mei aanstaande zullen ze hun titel in Rosmalen gaan verdedigen tijdens de NK Salsa 2018

De tweede keer die ik kennis had gemaakt met de Cubaanse Rueda was tijdens een workshop van Roy Tweeboom begin 2000. 12 jaar later heeft Mordechay Krispijn ons tijdens zijn Business Bootcamp verteld dat de enige salsa dansdocent wereldwijd die miljonair is geworden Rene Gueits heet. Zijn team van Salsalovers Dance Company uit Miami geeft aan honderden cursisten tegelijk les. Niet alleen ik, maar ook Jay en Marian van Salsa4Fun hebben workshops van Salsalovers gevolgd. Jay en Marian werden veelal gediscrimineerd aan het begin van hun carrière. Want, ‘blanken kunnen toch geen salsales geven?’ Ondanks dat hebben ze wel  van hun geliefde Salsa4Fun de grootste salsa dansschool van Amsterdam en omstreken weten te maken. Hun Rueda de casino danslessen vormen de kern van hun succes. En niet alleen dat. Club Mystique – ook een ‘liefdeskind’ van Jay en Marian – is een ware dans en muziek tempel geworden, waar de grote afro latin artiesten zoals TrioLosDos live met hun bands optreden 🙂

En over discriminatie binnen de dans gesproken..

Zelf heb ik het omgekeerde ervaren: Cubanen en liefhebbers van de Cubaanse cultuur hier in Nederland die de andere salsa dansstijlen discrimineren. In 2005 heb ik me gemengd in een discussie die Trendy was begonnen op het Cubaforum. Het ging er af en toe best pittig aan toe!

Afro Cuban Dance

In maart 1962 werd de Escuela Nacional de Arte (ENA) op Cuba opgericht na een uitgebreid onderzoek in het onderwijzen van kunst. Alle eilandbewoners waren vanaf toen vrij om zich gratis in te schrijven en deel te nemen in de 4 specialismen: Ballet, Muziek, Drama en de Beeldende Kunstvormen. 3 jaar na  de oprichting van de ENA (in 1965) startte het nationale culturele instituut met het onderwijzen van Moderne en Folkloristische Dans. Sindsdien hebben veel gediplomeerde Cubaanse dansers zich over de hele wereld verspreid waar ze hun dans en culturele erfgoed aan de man brachten. In Nederland hebben we ware experts in de Cubaanse dans en cultuur die zowel van Cuba zelf afkomstig zijn, maar die ook hier in het Koninkrijk der Nederlanden zijn geboren. Ik noem er maar 2: Lieke Koningen (Lieke Reyes) die zelf een santera is geworden (een priesteres in de Santeria religie) en de op Curaçao geboren ‘El Profesor’ Mitchell Provence die een ware meester is in het ‘Ballet Contemporaneo Afro Cubano’. Mitchell en Monica hebben een beweging gestart die ze ‘Limitless Movement’ noemen. Hun doel is om de dans uit de barrières en inkaderingen die mensen haar hebben opgelegd te bevrijden zodat het ongelimiteerd kan ‘zijn’. En ik ben een GROTE fan daarvan!

In onze moderne salsa danscultuur is op internationaal gebied 1 groep die al vanaf 2001 een pionierende rol heeft gehad bij de succesvolle integratie van afro cubaanse dans elementen binnen de Amerikaans georiënteerde salsa: de uit Italië afkomstige Tropical Gem van Fernando Sosa, samen met de Cubaan Rafael Gonzales. Rond diezelfde tijd begonnen twee Nederlanders ook met een mix van afro cuban dance en Eddie Torres z’n NY style mambo on2 te experimenteren: Eric Lalta en Liduina Haruma Lovert van Salsa Dance Squad (nu Fantasia Entertainment). Ze zijn niet alleen de eerste Nederlanders die ware theaterproducties maakten van salsa shows, maar die ook afro cubaans dansen binnen de Amerikaans wereldwijd hebben gepromoot. Hun show ‘Insomnia’ heeft wereldwijd furore gemaakt. Ik vind deze show persoonlijk vooral leuk omdat Eric de choreo startte met de muziekscore uit de film Spiderman 1 🙂

Ze hebben onder anderen een Lifetime Achievement Award ontvangen van de wijlen Albert Torres voor hun hele oeuvre. Eric en Liduina zijn de huidige organisatoren van de Salsa Bachata Beach Festival 2018, gehouden in het Kurhaus in Scheveningen van 18 t/m 20 mei. Als onderdeel van het festival wordt ook de Dutch Bachata Championship in het Kurhaus gehouden.

De Toekomst

Cuba is dus van vitaal belang geweest voor ons afro latin dansers en danseressen. Zonder Cuba geen salsamuziek, geen salsa dans industrie, geen bachata dans industrie en geen kizomba dans industrie! Terwijl we allemaal hier in het Westen nog rijker worden met behulp van de Cubaanse culturele erfgoederen zoals de rumba, blijven de meeste Cubanen ‘ de la madre patria’ in armoede leven. De economische hervormingen op het eiland gaan ontzettend traag. En het 2 muntensysteem brengt geen zoden aan de dijk. Maar het goede nieuws is dat de kleine zelfstandige ondernemers in Havana (eindelijk) vrij handel mogen drijven. Daardoor reizen Air BnB’s als paddestoelen uit de grond. Een ‘boem’ in de toeristensector lonkt, ondanks de vele maatregelen die de huidige president van de V.S. Donald Trump heeft genomen om alles wat zijn voorganger Barack Obama in gang had gezet te torpederen. Het is aan ons om te zorgen dat wij – afro latin dansers – ook Cuba op ons bucketlist plaatsen als de ultieme dance experience die je tenminste 1 keer in je leven moet hebben beleefd. En dan maakt het niet uit wie de volgende is die aan de macht komt in Havana.

De volgende workshop Rueda de Casino voor gevorderde dansers die Astrid de Groot en ik samen zullen geven is op zaterdag 9 juni. Deze wordt georganiseerd door Marianne Greiner van salsa dansschool Sizzling Salsa in Alkmaar.

En? Heb jij ook leuke ervaringen met Cuba, Cubaans dansen en de Cubaanse cultuur? Laat het ons dan weten in de comment sectie!   

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *